Met de brokken van Barings vecht ING zich de City binnen; Veel geld en toch te gast

Een jaar geleden redde de ING Groep de aristocratische Barings bank van een bankroet. Wat is er sindsdien binnenshuis gebeurd? De krijtstrepen zijn weer kreukvrij, maar de verbazing over de vernuftige Hollanders is niet verdwenen. Barbaren in Bishopsgate of de redders met het grote geld.

In gedachten verzonken stond de grijzende gentleman in geklede jas met rode sjaal voor de uitstalling van de boekhandel op de hoek van London Wall en Copthall Road. Francis Baring, afstammeling uit een befaamd Brits bankiersgeslacht, hield een exemplaar in de hand van A Rogue Trader, de bestseller van rampspeculant Nick Leeson. Een jaar geleden had Leeson in het verre Singapore Groot Brittanniës laatste grote, en vooral sjiekste, merchant bank kapot gespeculeerd. Enigszins verloren stond hier één van de drie heren Baring die nog een baan bij de bank heeft, tussen de hoge stapels. En hij leek niet te kunnen ophouden met lezen.

De val van Barings Bank door toedoen van een 28-jarige optiehandelaar die zijn gang kon gaan, gaf een inkijkje in een financiële wereld beheerst door hebzucht en angst, zoals een ingewijde het noemt. De affaire-Leeson toonde aan dat het Britse bancaire establishment niet onkwetsbaar is. Behalve door zelfingenomenheid en onoplettendheid kon Barings weggevaagd worden door de elektronische revolutie in de wereldwijde financiële markten.

De spectaculaire inlijving bij de ING Groep, 'de grootste bank die niemand kende', sprak evenzeer tot de verbeelding. Een Nederlandse bank, de prille combinatie van een bank voor middenstanders, een postbank en een saaie verzekeraar, kaapte The Queen's Bank in Londen weg voor de neus van financiële instellingen van wereldnaam. Het was een slag van ongehoorde brutaliteit en van gedurfd koopmanschap. Hessel Lindenbergh (52), bestuursvoorzitter van ING Barings, beaamt nu dat hij in maart vorig jaar “overdonderd was door het gevoel een prestigieuze firma te hebben overgenomen”. Twee maanden nadat hij in de raad van bestuur was benoemd, arriveerde Lindenbergh in Londen om de overname te regelen en de nieuwe bank op te zetten. “Ik raak er nog steeds opgewonden van”, zegt hij, “de mogelijkheden voor de combinatie van ING en Barings zijn fantastisch.” Het was een uitputtingsslag, al had hij nooit het gevoel dat hij de wederopstanding van Barings niet voor elkaar zou krijgen. “Maar het was een aanzienlijk zwaardere dobber dan het zich liet aanzien”.

Misschien was de overname van Barings door ING, net als het financiële debâcle van Leeson in Singapore, een gebeurtenis die gedoemd was plaats te vinden. Beide banken zijn sterk in de opkomende markten van ontwikkelingslanden. Ze vullen elkaar wonderbaarlijk aan: de reusachtige hoeveelheid financiële middelen van ING, afkomstig van spaargeld en verzekeringspremies, en de deskundigheid van Barings op het gebied van onderzoek en zakenbankieren. Ook zonder Leeson zou ING ons in 1995 hebben overgenomen, verzekert een oud-Barings-bankier met verrassende stelligheid.

Oude glans

Onder de verzamelnaam ING Barings is eind vorig jaar een modern kantoor van zes verdiepingen in de City betrokken. De statige familieportretten, de schilderijen met bankiersgeneraties, romantisch-zoete negentiende-eeuwse aquarellen van Engelse landschappen en olieverfcanvassen uit de vorige eeuw, de waardepapieren uit China, Argentinië en andere exotische landen - de hele historische santekraam die 232 jaar geschiedenis illustreert, is uit het oude gebouw aan Bishopsgate meeverhuisd. “Het is belangrijk om de traditie intact te houden”, zegt Onno van den Broek, een van de weinige Nederlandse bankiers in het gebouw, “we zijn tenslotte gast in Engeland.”

De naam Barings en de stijl van bankieren koesteren de Nederlanders zorgvuldig. Het is de stijl van het old boys network, met vertrouwde contacten in de City en de top van het Britse bedrijfsleven. Daartegenover staat een vaak als nuchter, direct omschreven Nederlandse manier van bankieren, die overigens niet minder succesvol is. Een opvallend aantal Nederlandse bankiers bevindt zich bij grote banken in Londen op hoge posities. Zoals Lindenbergh. “Als de naam Barings snel zijn oude glans terugkrijgt, is iedereen straks vergeten wat er fout gegaan is”, zegt hij. “De naam was uitdrukkelijk onderdeel van onze aankoop, dat hadden we vorig jaar in het vliegtuig op weg naar Londen al met elkaar besproken: als het allemaal lukt. We hebben de naam ook veilig gesteld in de overeenkomst. Zelfs “Baring Brothers”, de oorspronkelijke bank, bestaat nog als zodanig.”

Omgekeerd heeft de aankoop van Barings de naamsbekendheid van ING in de wereld enorm vergroot. John Bolsover, de Britse directie-voorzitter van Baring Asset Management, de afdeling vermogensbeheer van de bank, zegt: “We mogen dan een hoop vuilnis over ons uitgestort hebben gekregen, maar we horen tot in China: 'Oh, ING - de bank die Barings gered heeft.” Hij zegt dat de naam Barings nog altijd “bezoedeld” is. “Dat doet enorm veel pijn. Het voelt alsof je betrokken bent geweest bij een ernstig auto-ongeluk. ING was de ambulance die net op tijd voorbij kwam. Voor die reddingsactie heeft de ING, vooral binnen Groot-Brittannië zelf, veel te weinig goede woorden gekregen”, zegt Bolsover.

'Dames in plooirokken, die met een gorgelend keelaccent in een soort Engels opdrachten aan ons personeel staan uit te delen onder het portret van de oude heer Baring zélf', liet de Daily Telegraph vorig jaar, direct na de overname, een anonieme werknemer geschokt rapporteren. Aad Jacobs, de bestuursvoorzitter van de ING Groep met z'n steenkolen-Engels, Hessel Lindenbergh en andere leden van de raad van bestuur van wie gerapporteerd werd dat ze in het strategisch centrum, waar de overnameslag was voorbereid, hun JASJES hadden uitgetrokken - het werd in Londen gepresenteerd alsof met de Nederlanders de barbaren in Bishopsgate waren binnengetrokken.

Binnen de muren van ING Barings wordt ook nu nog gerefereerd aan het aristocratische meisje, naar wier hand is gedongen door een schatrijke boerenzoon die verontwaardigd de deur is gewezen. Dan raakt het meisje zwanger en herinnert vader zich dankbaar de verliefde lummel, die bereid is de eer van de familie te redden. De parallel van de shotgun wedding dringt zich op, want was ING-topman Aad Jacobs niet een half jaar voor Barings' ineenstorting op verkennend bezoek geweest in Londen? Andrew Tuckey, de toenmalige vice-voorzitter van de bank, liet Jacobs hooghartig weten dat Barings niets zag in samenwerking met ING.

Maar nadat Nick Leeson de bank achterliet met een strop van 827 miljoen pond (2,3 miljard gulden), was het gedaan met de zelfstandigheid. Barings was bankroet. Een weekeinde van panisch overleg tussen de Bank of England en alle grote Britse banken leidde tot de conclusie dat geen redding mogelijk was. Concurrenten, waaronder de Nederlandse ABN AMRO Bank, lagen voor de deur. ABN AMRO had zelfs al een beginselakkoord om een deel over te nemen - als Barings in stukken verkocht zou worden.

In de City is men nog steeds niet uitgepraat over de vernuftige manier waarop buitenstaander ING de boedel wist over te nemen. Vrijwel de hele bank werd aangekocht en de bewindvoerders gingen ermee akkoord dat ING zich voor niet meer dan 660 miljoen pond (1,7 miljard gulden) aan verliezen garant stelde. Het was een variant op de Nederlandse 'sterfhuisconstructie', uitgewerkt door Engelse advocaten. Op maandagavond, 6 maart 1995, was de overname officieel rond. Na een chaotische dag gaven de ING-bestuurders een persconferentie in het Baringsgebouw en tegen middernacht nog een op Schiphol. Lindenbergh: “Anderhalve dag later, toen alles uiteindelijk was beklonken en we er in geslaagd waren nog een groep schuldeisers buiten de deur te houden, zijn Aad Jacobs en ik op een bureau geklommen, jasjes uit, en hebben we het personeel gezegd wat we van plan waren. We kregen applaus. Wat ik zag, aan emoties bij de toehoorders? Ik herinner me verbazing, ergernis, schaamte en opluchting dat het achter de rug was.”

Op de stoep

Vanaf die eerste bijeenkomst hebben Jacobs en Lindenbergh weten over te brengen dat ze “niet met hun grote Hollandse schoenen door de porseleinkast zouden gaan lopen”, zo erkennen verschillende Barings-managers. Ze vergelijken deze aanpak met de brute manier waarop de Swiss Bank Corporation vorig jaar een andere gerenommeerde Britse zakenbank, Warburg, overnam. Daar werd “meteen een Boeing met Amerikanen ingevlogen. Binnen een week waren er duizend mensen zonder werk. Daarmee is een enorm verlies aan moreel gepaard gegaan.” Bij Barings hielden drie leden van de raad van bestuur de eer aan zichzelf. Twee maanden later hebben nog eens 21 mensen ontslag moeten nemen vanwege het falend toezicht op Leeson.

Met deze aanpak heeft ING een uittocht van personeel, cliënten en belegd vermogen bij Barings voorkomen. Het ING-management was er alles aan gelegen om de Barings-bankiers en hun contacten te behouden, want het werk van zakenbanken is afhankelijk van persoonlijke relaties. Op de dag dat het bankroet van Barings bekend werd, hingen de headhunters al aan de telefoon om de beste bankiers en handelaren weg te kopen. En bij de grote Britse ondernemingen, waarmee Barings-medewerkers overnames of fusies bespraken, boden concurrerende banken onmiddellijk aan om de gestrande werkzaamheden over te nemen.

Ironisch genoeg ging Barings bankroet op dezelfde dag dat in Londen de bonussen voor de staf bekend gemaakt werden, 23 februari. In de financiële wereld zijn de jaarlijkse bonussen van kolossaal belang. Ze vormen een onlosmakelijk onderdeel van de Angelsaksische stijl van bankieren. Tegen eind februari doen veel bankiers weinig anders dan over de omvang van hun bonus over het afgelopen jaar onderhandelen. Niet alleen omdat het gaat om tienduizenden tot honderdduizenden ponden extra per jaar, vaak het dubbele of driedubbele van de toch al boven modale salarissen. De bonussen bepalen mede de bancaire pikorde, versterken de ego's en geven aan hoe succesvol een bank is. Gebaseerd op omzet, inzet en binnengehaalde deals gaat de helft tot tweederde van de netto-jaarwinst naar bonussen voor de staf.

“Ik moet zeggen: ING heeft ons zeer goed behandeld en het bedrijfsleven heeft snel ingezien dat het om de mensen gaat en niet om de naam van de bank”, zegt Simon Borrows, directeur corporate finance van Baring Brothers.

Schattingen over het bedrag dat ING direct na het bankroet aan bonussen heeft betaald om de bankiers te behouden, schommelen rond 90 tot 95 miljoen pond. De Britse auteur Stephen Fay berekent in zijn vorige week gepubliceerde boek The Collapse of Barings dat dit bedrag 80 miljoen pond te hoog was. Het was gebaseerd op winstcijfers over 1994 waarin de illusoire bijdrage van het kantoor in Singapore, waar Leeson de boeken vervalste, nog was verdisconteerd. Leeson leek in 1994 spectaculair bij te dragen aan de winst van Barings; in Londen verwachtte men vette bonussen op grond van zijn vermeende successen. Mede daarom hadden zijn superieuren zo weinig aandacht voor de overduidelijke onregelmatigheden in Leesons handel. Leeson zelf zou over 1994 een bonus van 450.000 pond opstrijken, als hij onder druk van zijn verliezen niet zou zijn gevlucht naar een tropische vakantieparadijs op Brunei.

Kalmeren

“Voor een bedrag van 100.000 pond als bonus kunnen we een top corporate finance-bankier niet houden,” zegt de Nederlander Frank-Jan de Leeuw, hoofd personeelszaken van ING Barings. De Leeuw en zijn afdeling hebben de laatste vier maanden vrijwel volledig besteed aan het berekenen van de bonussen over 1995. Afgelopen maandag zijn die aan de werknemers bekend gemaakt. “Voor ING was en is het aanhouden van het bonus-beleid onvermijdelijk. Anders hadden we én mensen én klanten verloren. Je hebt hier in de City nu eenmaal te maken met vraag en aanbod in een veel concurrerender markt dan wij in Nederland gewend zijn. En het vasthouden van je teams is cruciaal”, meent De Leeuw.

“ING kocht geen andere activa dan de mensen die hier werkten,” zegt Simon Borrows. “Het was dus verschrikkelijk belangrijk om die mensen te kalmeren en tegelijkertijd de concurrentie, die erop uit was onze beste collega's weg te kopen, buiten de deur te houden. Ik begrijp de kritiek op zulke bedragen wel, maar wie in dit klimaat succesvol wil zijn, moet gedijen op een menu van concurrentiedrang en heel sterke motivatie. Dit is een young man's game. Lang houd je dit werk niet vol omdat het zo uitputtend is.”

Een ander element van de Barings-cultuur die ING in stand heeft gehouden, is de in Engeland legendarische corporate entertainment, de sjieke manier van (zakelijk) verpozen die Barings zijn cliënten liet toevallen. Zegt de Nederlandse directeur Van den Broek: “Er wordt, natuurlijk, behoorlijk gegeten. Je gasten meenemen naar de paardenraces van Ascot, het tennistoernooi van Wimbledon en de roeiwedstrijden van Henley, dat hoort er in Engeland allemaal bij. Maar we hebben het wel gebudgetteerd. En er worden na afloop keurig bonnetjes overgelegd.”

Het aantal weglopers bij Barings is beperkt gebleven. Bij de zakenbank en het vermogensbeheer vertrokken een handvol mensen, bij de effectenafdelingen stapten een team in Tokio en een onderzoeksgroep in Hongkong op. Voor de zakenbank was 1995 in Groot-Brittannië een topjaar en ook voor 1996 verwacht Baring Brothers een flink deel van de hausse in overnemingen en fusie in het bedrijfsleven naar zich te kunnen trekken.

Maar anderen in de City blijven argwanend. “ING heeft Barings dan wel kunnen krijgen, maar het blijft damaged goods”, zegt een concurrerende zakenbankier bijtend. “Die oer-Engelse sfeer, waarvoor de klanten naar Barings kwamen, is al aan het verdwijnen. Geef het nog drie, vier jaar en je zult zien dat de grote Britse klanten bij ze weglopen.” Concurrenten wijzen ook op de tegenvallende bijdrage van de bank aan het resultaat van ING over 1995, ondanks de lage aankoopprijs en de fantastische groei van de effectenmarkten in 1995.

“We hadden inderdaad gehoopt dat het beter zou gaan”, erkent bestuursvoorzitter Lindenbergh, “het viel een beetje tegen. We hebben de financieringskosten (bijna 80 miljoen gulden) in 1995 niet helemaal terugverdiend.” Lindenbergh noemt de prijs die ING voor Barings betaalde “een heel goede deal”, maar toch moest er nog wat bij. Aan eenmalige verwervingskosten voor juridische adviseurs en aan concurrerende grote banken die ING Barings “in de notenkraker” hadden bij de afwikkeling van de oude schulden, ging meer geld op dan voorzien. “Als overnemer moet je bereid zijn om een ruime veiligheidsmarge voor de kosten en tegenvallers te nemen. Die marge is gebruikt”, zegt Lindenbergh afgemeten. Eind deze maand komt de ING Groep met zijn jaarverslag over 1995.

Terwijl ING Barings nog worstelt met oude schulden, probeert de aanstichter rekeningen te vereffenen. In 'A Rogue Trader' beschrijft Nick Leeson zijn voormalige Barings-collega's als te stom om zijn zwendel in de gaten te hebben omdat ze verblind waren door de winsten die hij in Singapore beweerde binnen te halen.

Lisa Leeson, ex-werkneemster van Baring en de gedweeë echtgenote van Nick, verzorgt de presentatie van het boek in Groot-Brittannië. Ze heeft zich tijdelijk losgemaakt van haar eenvoudige baantje als serveerster in de teashop in het dorp van haar ouders, om zich te laten interviewen over de vraag hoe het voelt de wederhelft te zijn van een boef die in Singapore nog vijfeneenhalf jaar gevangenisstraf heeft uit te zitten. De achtergrondmuziek van elk televisie-middag-praatprogramma waarin ze verschijnt, zet de toon. Het thema is onveranderlijk Stand by your man van Tammy Wynette.

Pionierswerk

Op de trading floor, die de hele tweede verdieping beslaat, is de Leeson-affaire al lang en breed vergeten. Het geheugen van de handelaren reikt zelden verder dan een paar minuten en is volkomen gefixeerd op de beeldschermen waarop de koersen voortdurend verspringen. ING Barings is gespecialiseerd in de handel in schuldpapier en aandelen in de zogenoemde emerging markets. Deze activiteiten in de opkomende markten van Azië, Latijns Amerika en Oost-Europa vormen het sterkste onderdeel van de samenwerking tussen ING en Barings.

Lang voordat andere banken belangstelling voor deze financieel onontgonnen gebieden hadden, wierpen zowel ING als Barings zich, onafhankelijk van elkaar, in 1984 op de ontwikkelingslanden. Barings specialiseerde zich in de jaren tachtig op de effectenhandel in Azië. De ING zette het pionierswerk van de voormalige NMB voort op het gebied van de schuldenhandel in Zuid-Amerika. Bovendien bouwde Barings uitstekende onderzoeksteams op die zich bezig hielden met de analyse van landen en bedrijven in opkomende markten. “Er is nauwelijks sprake van overlapping. De twee banken passen op dit gebied perfect bij elkaar”, zegt Peter Geraghty, hoofd van de effectenafdeling van ING Barings. “Het werkt fantastisch.”

Vòòr de val was Barings al bezig een nieuwe handelsvloer in te richten. “Met prachtige bureaus en heel ruim opgezet”, vertelt Geraghty. Met die weelde heeft ING korte metten gemaakt. Iedereen kreeg een standaardbureau en ze werden dichter op elkaar geplaatst, zodat er een derde meer handelaren in de zaal passen. ING Barings beschikt nu over de grootste trading floor ter wereld waar gehandeld wordt in financiële produkten van opkomende markten.

En gehandeld wordt er, in Argentijnse en Russische staatsschulden, in aandelen van bedrijven in de Aziatische 'tijger'-landen. Vorig jaar, na het bankroet van Mexico vielen de resultaten tegen, maar sinds eind vorig jaar schieten de koersen weer omhoog. 1996 belooft volgens Geraghty een uitstekend jaar voor deze markten te worden. ING heeft zijn kennis van Oost-Europa en Rusland ingebracht; vooral de handel in Russische staatsleningen gaat fantastisch. Rusland en Oost-Europa kunnen volgens Michael Howell, de global strategist van ING Barings, niet stuk. “Het is ons snelst groeiende werkterrein en het is een loterij zonder nieten”, zegt Howell zelfverzekerd.

“Wij treden op als bemiddelaar die het spaaroverschot van de eerste wereld in contact brengt met landen en bedrijven in de derde wereld die kapitaal nodig hebben”, vat Howell samen. Met een toespeling op de Heineken-advertentie in Groot-Brittannië omschrijft hij ING Barings als de bank die in delen van de wereld komt waar andere banken nog nooit van gehoord hebben. Het ING-kantorennet van Havana tot Hanoi past in die opzet.

De verschuiving in de jaren tachtig van een traditionele, aristocratische zakenbank, naar een effectenbank met de cultuur van jachtige handelaren, vormde een van de oorzaken voor de crisis waarin Barings terecht kwam, meent bestuursvoorzitter Lindenbergh. “De formule van een gentlemen's bank past niet op een snel groeiende bank die handelt in opties en termijncontracten. Die groei is niet steeds even evenwichtig geweest. Men was niet goed voorbereid op risico-management.” Het gebrek aan ervaring met toezicht op handelaren en de afwezigheid van een behoorlijk systeem van risico-beheersing bood Leeson de gelegenheid om verliezen te maken.

“Degenen die daar voor ons werken vinden achteraf ook: er was onvoldoende controle. Je kon erop wachten tot iemand als Nick Leeson daarvan misbruik zou maken”, meent Lindenbergh. Hij vervolgt: “Dat is misschien te sterk uitgedrukt. Maar de cultuur die hier heerste, was nu eenmaal niet van toepassing op die heel andere wereld daar. Het is, stel ik me voor, als bij Unilever: wat er in de kaas omgaat, is volkomen anders dan gebruikelijk is in de zeep.”

Eén van de eerste taken van het ING-management was dan ook om het administratieve systeem te versterken. “De mensen zijn het eens met onze maatregelen voor risico-controle”, zegt Lindenbergh. Michael Howell, de wereldstrateeg van de bank, beaamt dat ING meer verstand heeft van de infrastructuur die nodig is om de effectenhandel administratief in goede banen te leiden dan Barings had. “Barings was actief geworden in nieuwe financiële technieken, maar men wist niet hoe die moesten worden behandeld. Het was eigenlijk de vraag of Barings in staat was tot het moderne bankbedrijf. ING is daar heel succesvol in.” De omschakeling van ondergang naar wederopstanding is volgens hem hierdoor zeer snel verlopen.

Ondanks de consolidatie en de verzekering dat alle gevoeligheden zijn weggewerkt, blijft Lindenbergh voorzichtig. Tegen de fotograaf zegt hij beslist: “Overal waar je wilt, maar niet voor het portret van de oude heren Baring. Daar voel ik helemaal niets voor.”