Kirgizisch kuuroord richt zich op Amerika

ISSYK-KOEL, 2 MAART. Aan de oevers van het Issyk-Koel meer, in het Tien-Sjan gebergte in Centraal-Azië (Kirgizië), zal Leonid Brezjnev niet snel worden vergeten. De toenmalige Sovjet-leider was tijdens een bezoek in 1970 zo onder de indruk van het natuurschoon, dat hij opdracht gaf een sanatorium te bouwen voor het Centraal Comité. Inmiddels is het Centraal Comité opgeheven en ligt Issyk-Koel niet meer in de Sovjet-Unie, maar het van alle gemakken voorziene kuuroord staat er nog steeds. Leeg.

Of nee, niet helemaal leeg. Van de vierhonderdvijftig kamers zijn er vier bezet. Een ouder echtpaar, een gezin met twee tienerkinderen en een Amerikaanse consultant op verlof logeren deze week in hotel Issyk-Koel, zoals het sanatorium tegenwoordig heet. En dan zijn er natuurlijk nog de tweehonderdvijftig personeelsleden.

Het kuuroord aan dit afgelegen bergmeer is één van de tientallen luxe vakantieoorden die de partijtop destijds op de mooiste plekjes van de Sovjet-Unie heeft laten bouwen. Veel van die plekken liggen sinds 1 januari 1992 in onafhankelijke republieken, zoals in dit geval Kirgizië. Sindsdien kampen de vakantieverblijven met een gebrek aan vakantiegangers.

“Vroeger zaten wij zowel zomers als 's winters vol, daar zorgde Moskou voor”, vertelt directeur Koemoesjbek Soboerov in een verwijzing naar de toenmalige eigenaar van het sanatorium, het Centraal Comité van de Communistische Partij. Tegenwoordig valt het gebouw onder het apparaat van de president van Kirgizië, een onafhankelijke maar arme republiek, en die verwacht dat Hotel Issyk-Koel geld oplevert in plaats van kost. “Maar partijleden zijn er niet meer”. zegt Soboerov. “En de 'nieuwe Russen' die het zelf kunnen betalen gaan liever naar de Canarische Eilanden of naar Kreta. Daar krijgen zij echte service.”

De service in Hotel Issyk-Koel is niet onecht, maar doet wel denken aan de Sovjet-Unie. Er is een prachtig zwembad, maar gaat open op tijden dat de bezoeker juist in het restaurant wordt verwacht. En buiten dat ene uurtje dat voor elke maaltijd is uitgetrokken zal de gast in het gigantische complex tevergeefs naar ander voedsel zoeken. Ook het biljart voldoet aan alle eisen, maar de biljartzaal sluit om acht uur, direct na afloop van het diner.

Het gebrek aan gasten is merkbaar aan de uiterste verkoopdatum op de flessen bier in het restaurent: oktober 1995. De bar is tegenwoordig 24 uur per dag dicht en voor een gezellig praatje op een van de zitjes in de gangen is het te koud. Maar het ernstigst is de toestand bij de medische afdeling, vroeger juist het kloppend hart van het vakantieverblijf.

Omdat de berglucht schoon is en het water van het Issyk-Koel een bijzondere werking wordt toegedicht - er zwemmen forellen van wel anderhalve meter - heeft dit sanatorium zich speciaal toegelegd op de behandeling van huid- en longaandoeningen. Dat wil overigens niet zeggen dat het oord alleen voor zieken is bedoeld: onder het communisme moest vakantie altijd op een of andere manier heilzaam zijn. Artsen en diëten hoorden er gewoon bij. En waarom zouden met de politieke ook de medische inzichten moeten veranderen?

Onder deskundig toezicht van de staf van dokter Valentina Pavlovna kan worden gebaad in modder, dat eerst een jaar in tanks is opgeslagen om de geneeskrachtige werking optimaal tot haar recht te laten komen. Er is een kabinet voor 'speleotherapie', waar bronchitis-patiënten tussen zwavelhoudende keien worden gelegd. Verder beschikt Hotel Issyk-Koel over een eigen apotheek en tandartspraktijk. “Voor gasten is alles gratis”, onderstreept dokter Pavlovna. “Alleen extra behandelingen, zoals een abortus, kosten geld.”

Mits de gynaecoloog er is. Op dit moment is die functie vacant. Ook het paradontologische kabinet - voor tandvleesbehandeling zou het mineraalwater uit Issyk-Koel bijzonder geschikt zijn - is dicht wegens een vacature. En zo zijn er steeds meer kamers waar de opmerkelijkste behandelingen kunnen worden ondergaan, die tegenwoordig gesloten blijven. “Wij kunnen 450 patiënten van top tot teen verzorgen en genezen, welke ziekte zij ook hebben”, zegt Pavlovna. Maar tegenover het wegblijven van zieken staat zij machteloos.

Dokter Pavlovna spreekt nog over 'tijdelijk', over 'vakantie' en 'op zakenreis', maar directeur Soboerov bevestigt dat hooggeschoold personeel wegloopt, op zoek naar beter betaalde functies in Rusland. Het gemiddelde maandloon in Hotel Issyk-Koel is honderd gulden, de prijs van één dag verblijf voor een echtpaar.

In een poging de medische voorzieningen op peil te houden heeft de directeur ze nu ook opengesteld voor mensen uit de omgeving. Zo komen er tegenwoordig elke morgen veelal oudere boeren en herders op modderige laarzen naar het vroeger voor hun vroeger zo strikt verboden terrein. De bedragen die zij voor hun behandeling kunnen betalen zijn gering, erkent hij, maar de tandarts kan in elk geval blijven boren.

Een echte oplossing is het niet. Die wordt gezocht in Amerika. De onderdirecteur van het hotel is net terug van drie maanden studiereis door de Verenigde Staten. Juist vanmiddag brengt zij, Svetlana Pjatinoek, verslag uit aan het personeel dat daarvoor in de filmzaal is verzameld. “Hi, how are you?”, zegt Pjatinoek bij binnenkomst tot groot vermaak van de aanwezigen. Het blijkt echter haar eerste praktijkvoorbeeld te zijn van een twee uur durend relaas over service, volgens de onderdirecteur “van levensbelang voor de toekomst van ons collectief”. Tot verbijstering van dat collectief blijken Amerikaanse hotels zich onvoorstelbaar druk te maken over de tevredenheid van hun gasten. “Waarom?”, had ook Pjatinoek zich in Amerika afgevraagd. “Omdat zij hopen dat de klant nog een keer terugkomt, zodat hij wéér geld uitgeeft”, zo weet zij nu.

Een andere les is dat hotelgasten de kwaliteit van het eten heel belangrijk vinden. In Issyk-koel is die niet slecht, maar elke dag een ontbijt van aardappels, vlees en griesmeelpap is volgens Pjatinoek “iets dat we misschien moeten veranderen”. Ook zou moeten worden gedacht over de invoering van een menukaart. Dan kunnen de gasten zelf mee bepalen wat zij willen eten.

Als gelegenheid tot vragen wordt gegeven, blijkt de belangstelling van het personeel toch elders te liggen. Wat kost de benzine in Amerika?, wil een man weten. Drinken ze er wodka? Zijn er ook zeeën? Kortom, in Kirgizië weten ze net zo weinig van het Westen als men in het Westen weet van Kirgizië. En een meerderheid van het personeel wil dan ook niet zomaar al die wijsheden uit Amerika overnemen.

De resultaat van de reis dat wel direct ten uitvoer wordt gelegd, is een contract met een Amerikaanse reisorganisatie. De Amerikanen hebben beloofd reclame te maken voor Hotel Issyk-Koel, zoals de gloednieuwe kleurenfolder toont die Pjatinoek heeft meegebracht. Daarin wordt het Sovjet-sanatorium aangeprezen als luxe conferentieoord waar na het vergaderen kan worden gewandeld en 's winters zelfs geskied. De brochure verzwijgt dat de wintersporter zelf eerst de berg zal moeten beklimmen. Een skilift is er althans niet.

De foto's in de folder zijn echter prachtig en directeur Soboerov zit zich al af te vragen hoe hij al die buitenlandse gasten straks zal moeten ontvangen. Het dichtbijzijnde vliegveld is dat van de hoofdstad Bisjkek, driehonderd kilometer verderop. “En die hele weg is er niet één wc die aan Westerse normen voldoet”, moppert Soboerov. President Askar Akajev heeft al eens beloofd een nabijgelegen luchtmachtbasis open te stellen voor Boeings, zegt Soboerov. Maar met de bouw van een aankomsthal is nog altijd geen begin gemaakt.

Ook uitvoering van de andere helft van de overeenkomst roept nog vragen op. De Amerikaanse reisorganisatie eist in ruil voor haar wervende werk dat een verblijf in Issyk-koel met creditkaart kan worden betaald. De Amerikanen willen vervolgens dertig procent van de inkomsten. Directeur Soboerov vindt het een redelijke afspraak.

Maar in de nu geldende praktijk blijkt zijn receptioniste die zo uit te voeren: “Wilt u met creditkaart betalen? Dan is het dertig procent duurder.” Dertig procent duurder? “Ja”, zegt ze bits. “Dat moet van Amerika.” Contant afrekenen mag ook.