De mooiste zet

De mooiste zet die ooit gespeeld is. Veel schakers zullen denken aan de partij Levitzky-Marshall, waarin Marshall met zwart Dg3 speelde, midden tussen de witte pionnen, waar de dame op drie manieren genomen kon worden. Volgens de legende gooiden de toeschouwers uit dankbaarheid goudstukken op het bord. Een heel mooie zet, maar een beetje makkelijk. De zet won op slag en veel schakers en alle computers zouden hem gevonden hebben. Subtieler is de prachtzet die gespeeld werd in een partij Averbach-Spassky. Allerindividueelste expressie van een algemene emotie: dreigende verstikkingsdood voor zwart binnen een koningsindische pionnenstelling, wit c4, d5 en e4, zwart c5, d6 en e5. Averbach had duidelijk strategisch voordeel en verheugde zich op een eenzijdige strijd waarin Spassky geen tegenkansen zou hebben. Toen speelde Spassky Pb8-c6, hij gaf zomaar een paard weg, alleen om na d5xc6 b7xc6 een sterk pionnencentrum te krijgen. Ik denk dat Averbach van zijn stoel is gevallen van verbazing. Mooi is het om je het uitdrukkingsloze masker voor te stellen dat Spassky bij zulke gelegenheden opzette. Alsof het de gewoonste zaak van de wereld was wat hij deed. Spassky's zet leidde slechts tot remise, en hij had er nog een beetje geluk voor nodig. Geen grof geweld, maar een verdedigingszet. Misschien toch de mooiste zet die ooit gespeeld is.

In de vragenrubriek Evans on Chess in het februarinummer van Chess Life stelt lezer Bryan Smith uit Alaska een andere kandidaat voor.

Wit Kokinen-zwart Kasmen, Helsinki 1967. Na 1...axb4+ 2. Dxb4 zou wit voorlopig een stuk voor blijven. Na de prachtige zet die zwart speelde gaat wit binnen een paar zetten mat. Geef de stelling nou eens niet op aan uw huiscomputer, die de winnende zet binnen een seconde aan zal komen brengen, maar laat het baasje het zelf vinden, alleen zo kan de schoonheid geproefd worden. Smith schrijft dat wit met zijn laatste zet de zwarte dame op b4 had genomen. Het getuigt van een bijzonder fijnzinnig gevoel voor schoonheid dat hij niet de stelling van een zet eerder liet afdrukken, waarin zwart dus de krachtzet Db4+ uitvoerde. Ook een prachtige zet, maar slechts de inleiding tot een nog veel mooiere.

Het is inderdaad mooi, maar is het ook waar? We hebben al teveel schitterende combinaties gezien waarvan achteraf bleek dat ze niet in een echte partij gespeeld waren, maar thuis verzonnen. Misschien ben ik te wantrouwig geworden door de schanddaden van de afgelopen jaren. Ik heb een paar keer geschreven over de spooktoernooien waarin mensen internationaal meester konden worden zonder een zet te doen. De laatste tijd bereiken ons berichten over een spooktoernooi in Macedonië. Vier spelers, zes keer tegen elkaar. Achttien ronden, 32 partijen, alle geheel verzonnen. Met als gevolg dat Kasparovs secondant Azmajparasjvili, die maar liefst 16 virtuele punten uit 18 virtuele partijen haalde, op de laatste wereldranglijst met 2660 Elopunten in de buurt van de wereldtop is gekomen. In het laatste nummer van New in Chess noemt grootmeester Toekmakov de vier boosdoeners bij de naam, zich beroepend op de oude sovjetslogan: 'Het land dient zijn helden te kennen.'

Azmajparasjvili is een Georgiër. Vorig jaar mocht hij in een zonetoernooi voor Bosnië uitkomen, in strijd met alle reglementen. Als zogenaamde Bosniër plaatste hij zich makkelijker voor het interzonale toernooi dan hij het als Georgiër gedaan zou hebben. Het was in de tijd van de idylle tussen Kasparov en Campomanes. Het valt nog mee dat Campomanes in die tijd niet besloot dat secondanten van Kasparov met een paard extra mochten spelen. De idylle is voorbij en misschien is Azmajparasjvili op de volgende ratinglijst zijn punten wel weer kwijt.

Iets anders, iets verkwikkelijkers. Viktor Kortchnoi bouwt verder aan zijn reputatie als kindermoordenaar. Een paar maanden geleden versloeg hij Xie Jun in een trainingsmatch met 3-1. Enkele weken geleden won hij een match van de andere Zwitserse grootmeester, Lucas Brunner, met 5-1. Kortchnoi speelde met één been in het gips. We herinneren ons dat hij ook wel eens een toernooi met een lapje voor een oog heeft gespeeld. Een been, een oog, het maakt de Verschrikkelijke niet uit. Hij gaf tijdens die match tegen Brunner ook nog een simultaanséance, in een rolstoel.

Op het ogenblik wordt in Cannes een wedstrijd tussen internationale veteranen en Franse jonge talenten gehouden. In het team van oude strijders als Kortchnoi, Smislov en Ivkov doet uit Nederland Genna Sosonko mee. Is die ook al veteraan? Kennelijk wel. Hij is ouder dan vijftig. Het gaat snel tegenwoordig in de schaakwereld.

Wit Kortchnoi-zwart Lepelletier

1. c2-c4 Pg8-f6 2. Pb1-c3 e7-e6 3. e2-e4 d7-d5 4. e4-e5 d5-d4 5. e5xf6 d4xc3 6. b2xc3 Dd8xf6 7. Pg1-f3 e6-e5 8. Lf1-d3 Een interessant plan, dat ik nog nooit gezien had. Wit stelt het normale d2-d4 voorlopig uit, om het straks met grotere kracht te spelen. 8...Lf8-d6 9. 0-0 Pb8-c6 10. Tf1-e1 0-0 11. Dd1-c2 h7-h6 12. Ld3-e4 Lc8-d7 13. Lc1-b2 Nu dreigt sterk 14. d4, maar met 13...Tae8 14. d4 b6 was dat wel op te vangen. Na 15. Da4 zou zwart dan 15...exd4 16. cxd4 Pxd4 hebben. 13...Pc6-a5

14. c4-c5! Dit pionoffer leidt tot een bliksemsnelle activering van alle witte stukken. 14...Ld6xc5 15. d2-d4 e5xd4 16. c3xd4 Lc5-b6 17. d4-d5 Df6-f4 Hier komt zijn dame in onoverkomelijke moeilijkheden, maar zwart stond al erg slecht. 18. Lb2-e5 Df4-g4 19. Le4-h7+ Kg8-h8 20. Te1-e4 Dg4xf3 21. g2xf3 Kh8xh7 22. Le5-c3 Zwart gaf op. Ik had nog 22...Lf5 gedaan, tegen beter weten in hopend dat wit verleid zou worden door de slechts remise opleverende Zwickmühle na 23. Tg4 Lxc2 24. Txg7+. Wit zou natuurlijk nuchter 23. Da4 doen.

Uit dezelfde wedstrijd in Cannes nog een partijtje, precies even lang als het vorige en niet representatief voor de grote kwaliteiten van Etienne Bacrot, twaalf jaar oud en al internationaal meester.

Wit Mednis-zwart Bacrot

1. c2-c4 Pg8-f6 2. Pg1-f3 c7-c6 3. d2-d4 d7-d5 4. Dd1-c2 d5xc4 5. Dc2xc4 Lc8-f5 6. g2-g3 e7-e6 7. Lf1-g2 Lf8-e7 8. 0-0 0-0 9. Pb1-c3 Pb8-d7 10. e2-e3 c6-c5 11. Tf1-d1 Dd8-b6 12. Dc4-e2 c5xd4 13. e3xd4 Ta8-d8 14. Lc1-f4 Tf8-e8 15. Ta1-c1 Le7-d6 16. Pc3-a4 Db6-a5 17. Lf4xd6 Da5xa4 18. b2-b3 Da4-a6 19. De2xa6 b7xa6 20. Pf3-e5 Pd7xe5 21. d4xe5 Pf6-e4 22. Lg2-f1 Zwart gaf op.