Consumenten spenderen hun geld met tegenzin

AMSTERDAM, 2 MAART. De detailhandel doet forse investeringen om de onwillige klant aan te zetten tot besteding. Macintosh-dochter Piet Klerkx breidt de toch al gigantische meubelhallen in Waalwijk uit tot een 'themapark wonen', compleet met meubelen, keukens, tapijten en sanitair. Koninklijke Bijenkorf Beheer (KBB) sleutelt aan de formule van de Bijenkorf-warenhuisketen en heeft voor het eerst in jaren plannen om het aantal vestigingen van de Bijenkorf uit te breiden.

De moeizame tijden die de detailhandel doormaakt werden deze week geïllustreerd door de jaarcijfers van Macintosh en KBB. Macintosh, ooit begonnen als fabrikant van de gelijknamige regenjassen, maakte donderdag bekend dat de rendementen van de meubelhallen en Superconfex-kledingwinkels teruglopen.

KBB repte over “teleurstellende” omzetten bij de Bijenkorf en Hema. De netto winst van KBB daalde in het afgelopen boekjaar met liefst 20 procent tot 98 miljoen gulden. Het resultaat van Macintosh kelderde 25 procent van 37,8 tot 28 miljoen gulden.

Beide Nederlandse ondernemingen bevinden zich in goed gezelschap - het Amerikaanse Wal-Mart Stores, de grootste retailer ter wereld, maakte afgelopen maand bekend dat het voor het eerst in 25 jaar een lagere winst zal rapporteren.

Vooral in de kledingbranche gaat het bar slecht. De omzet van Macintosh' kledingdivisie (Superconfex, Bentex) daalde in 1995 met vier procent tot 344 miljoen gulden. KBB had naast lagere resultaten bij Hema en De Bijenkorf ook te maken met dalende omzetten bij M&S Mode, Amici en Prénatal.

De dalende cijfers van KBB en Macintosh illustreren de kopersstaking die retailers in Europa en Noord-Amerika treft. Sommige analisten voeren een sociologische verklaring aan voor de tegenzin waarmee consumenten geld uitgeven.

De jaren tachtig werden gekarakteriseerd door hebzucht en bestedingsdrift, terwijl in de jaren negentig conservatisme, spaarzin en 'waar voor je geld' de boventoon voeren. Na de golf reorganisaties bij overheid en bedrijfsleven is behoud van een baan en financiële zekerheid niet langer vanzelfsprekend.

Drs. J.J. Nijhuis, bestuurlid van Macintosh, wijst er op dat het inkomen van Nederlandse werknemers vorig jaar nauwelijks is gestegen. Ondertussen stegen woonlasten, zoals huren en gemeenteheffingen. Een fors deel van het besteedbare inkomen vloeide bovendien naar fiscale regelingen, zoals het spaarloon. Nijhuis schat dat de detailhandel daardoor vorig jaar circa 3,5 miljard gulden aan bestedingen misliep op een totale markt voor non-food van 70 miljard gulden.

Bovendien kampt de kledingindustrie met een forse overcapaciteit door de opkomst van nieuwe formules. De Zweedse kledingketen Hennes & Mauritz had de afgelopen jaren veel succes in Nederland.

In de branche gaan nu al maanden geruchten dat het Spaanse kledingwarenhuis Zarah, die buiten Spanje veel succes heeft, ook plannen zou hebben om in Nederland actief te worden. Zarah richt zich net als Hennes & Mauritz op jongeren met modieuze, maar scherp geprijsde kleding.

Nijhuis is er desondanks vast van overtuigd dat er een toekomst is voor goedkopere kledingformules als Superconfex. Hij verwacht niet dat de dalende lijn in de consumentenbestedingen blijvend zal zijn. Heftige fluctuaties blijven een kenmerk van de kledingbranche. Zo boekte de kledingsector begin jaren negentig juist forse groeicijfers.

Maar dan moet de klant wel worden aangespoord tot besteding. Net als KBB wil Macintosh zijn winkelformules dichter bij de klant brengen en wordt er druk aan de formule gesleuteld. De grote Superconfex-winkels, die vaak buiten de binnenstad zijn gevestigd, worden aangevuld met de kleinere winkels van Bentex, een keten die vorig jaar werd overgenomen.

Macintosh wil Bentex - nu een dertigtal winkels in Friesland en Noord-Holland - uitbreiden tot een winkelketen met vestigingen in de rest van Nederland. Daarnaast blijft Macintosh geïnteresseerd in overname van bestaande winkelketens.

Maar voordat de kledingmarkt weer aantrekt besteden consumenten voorlopig relatief meer geld aan zaken als vakanties en doe-het-zelf-artikelen. Zo rapporteerde KBB dat zijn klusketen Praxis vorig jaar prima zaken heeft gedaan.

De Halfords winkels (fiets- en autoaccessoires) van Macintosh hebben ook hogere resultaten geboekt. Macintosh is daarnaast samen met een andere retailer (Vendex) een van de participanten in Libertel, aanbieder van mobiele telefonie.

De Limburgse onderneming, begin jaren tachtig nog een producent van laagrenderende textiel, verkoopt nu abonnementen en mobiele telefoons via de snel expanderende BelCompany, concurrent van PTT-dochter Primafoon.