Van Manen geeft oude dansers vleugels

Voorstelling: Nederlands Dans Theater 3. The Old Man and Me. Choreografie: Hans van Manen; muziek: J.J. Cale, Stravinsky, Mozart. Again and again and again... Choreografie: Nacho Duato. The Dinner Party. Choreografie en teksten: Jennifer Muller. So Sorry. Choreografie: Paul Lightfoot; muziek: Bach, De Falla. Gezien: 29/2, AT&T Danstheater Den Haag. Aldaar t/m 2/3. Tournee t/m 16/4.

Het trefwoord van het Nederlands Dans Theater 3 is 'expressie', gevoed door de levenservaring die de oudere dansers Sabine Kupferberg (1951), Jeanne Solan (1948), Gary Chryst (1949) en Gérard Lemaitre (1939) aan hun uitvoering zouden kunnen toevoegen. Toch blijkt die hang naar expressie vaak zowel de kracht als de zwakte van NDT3. Ook weer in het nieuwe programma, met drie premières en een ouder werk.Omdat oudere dansers nu eenmaal niet meer kunnen stunten met grenzeloze lenigheid, moeten de bewegingen die nog wel lukken exact de juiste zijn om indruk te maken. Ofwel: ze moeten zijn zoals in het nieuwe duet The Old Man and Me van Hans van Manen.

Het is niet bepaald Van Manens beleid om tevoren veel gewichtigs over zijn werk te zeggen. Deze keer wilde hij, na de houten krukken in Kammerballett ('95) en Compositie ('94) “eens een bankje hebben”. Maar op en naast die simpele houten bank in een verder leeg decor, weet Van Manen als een meester van de maat in 16 minuten het verhaal van een heel leven uit de doeken te doen. Zo is Sabine Kupferberg bij opkomst, door haar armen als de vleugels van een bronstig vogeltje een tikje naar buiten te duwen, onmiddellijk de vrouw die Gérard Lemaitre geheel en al hebben wil. Het wederzijdse uitdagen en het very cool observeren van de ander tijdens J.J. Cales liedje 'The old man and me', doet ook in hevigheid en pracht denken aan Van Manens duet Sarcasmen.

Het tweede deel van The Old Man and Me is gebaseerd op een spelletje dat Van Manen als jonge danser met zijn collega's deed: elkaar opblazen. Op de pufjes van de een komt de ander overeind om vervolgens weer in elkaar te zakken. De twee zijn hier een innig paar geworden, op de 'Circus Polka' van Stravinsky stampdansen ze zelfs even zo suikerzoet dat ze verdacht veel op de kinderen Von Trapp uit The Sound of Music beginnen te lijken. Maar met niet meer dan die pufjes om elkaar overeind te houden, geeft Van Manen tussen al het hilarische door wel haarfijn aan hoe zeer ze elkaar inmiddels nodig hebben. In het laatste deel op het Adagio uit Mozarts pianoconcert nr. 23 wordt de toon dan ook introvert en somber. De twee zitten op het bankje, staren naar de vloer, naar elkaar en omhelzen de ander behoedzaam. Steeds is het even duister, en wordt de afstand tussen de twee groter. Heel even lijkt het bankje zelfs een doodskist, wanneer Kupferberg er onder ligt. Lemaitre wanhoopt dan een fractie van een seconde met één onmachtige zwaai van zijn armen.

Heel wat minder uitdrukkingskracht dan The Old Man and Me, hebben Again and again and again... van de Spaanse choreograaf Nacho Duato en The dinner party van de Amerikaanse Jennifer Muller, die expressie met opsmuk verwarren. Duato maakte een allegorisch ballet over de domheid van de mens waarin de NDT3-dansers - zoals wel vaker - veel moeten uitbeelden met mimiek en tekst, en weinig met bewegingen. Muller heeft een klucht geschreven die zich ontpopt tot zo'n melodrama dat het stroeve acteren aan een gedekte tafel de dansers niet verweten mag worden. Letterlijk terzijde van al het gebabbel, mogen de vier NDT3-leden nog wel laten zien dat ze voor alles horen te dansen. Met de virtuoze uitvoering van The Old Man and Me en ook met Paul Lightfoots solo So Sorry (uit 1994) voor Jeanne Solan dat het nieuwe programma opent, bewijst NDT3 dat het nog steeds meer danskunst in de leden heeft dan sommige choreografen aandurven.