'Tekort ontstond door werkwijze'; Eindhovense politiek in rep en roer over ambtelijke wanorde

EINDHOVEN, 1 MAART. Het rapport Ze stonden erbij en ... over te hoge gemeentelijke investeringen in het basisonderwijs heeft in Eindhoven voor veel tumult gezorgd, “maar er heeft nog geen bloed gevloeid”, aldus een woordvoerder op het stadhuis. Vooralsnog is niemand op non-actief gesteld en geen van de betrokken ambtenaren van de dienst Maatschappelijke en Culturele Zaken (MCZ) heeft zich ziek gemeld.

Burgemeester R. Welschen en de zes wethouders hebben zichzelf een zwijgplicht opgelegd over het rapport van een commissie, die concludeerde dat er als gevolg van chaos bij in het bijzonder de dienst MCZ tussen 1982 en 1994 een tekort is ontstaan op de onderwijsbegroting van twintig miljoen gulden. Bovendien stelde de onafhankelijke werkgroep, onder leiding van oud-wethouder G. Verkuylen van Den Bosch, vast dat er de komende jaren een structureel tekort is van jaarlijks vier miljoen gulden.

Fractievoorzitter J. Rolfes van D66, dat zes van de 39 raadszetels heeft, zegt “geschrokken” te zijn door de uitkomst van het onderzoek. “Kennelijk heeft de raad in die tijd zitten slapen, net als het college van B en W.” Rolfes voorspelt een “een pittig rondje discussiëren”, waarbij met name wethouder Scherf (CDA) onder vuur zal worden genomen. “Scherf is in 1993 al gewaarschuwd dat er iets flink mis ging met de financiën bij onderwijs. Hij heeft geen actie ondernomen, maar het probleem over de verkiezingen van 1994 heen getild. Dat is bijzonder kwalijk.”

Dat de misstand bij de dienst zich voordeed, zonder dat anderen op het gemeentehuis ervan wisten, kan volgens Rolfes het gevolg zijn van wat hij noemt het “merkwaardige Eindhovense bestuurssysteem'. Die werkwijze, bedacht door oud-gemeentesecretaris C. Wouters, hield in dat ambtenaren met voorstellen op de proppen kwamen en die vervolgens - hoogst ongebruikelijk - zèlf in de commissievergaderingen van de gemeenteraad verdedigden. “B en W keken er naar, maar corrigeerde doorgaans niet veel, de raad evenmin”, herinnert Rolfes zich.

Het “Eindhovense bestuurssysteem” werd in maart 1994 afgeschaft, toen professor R. in 't Veld onderzoek deed naar de bestuurlijke en ambtelijke verhoudingen in de Brabantse Lichtstad. In 't Veld concludeerde dat de gemeentesecretaris te veel een bottleneck vormde, dat alle lijnen via hem liepen. Wouters moest van het toneel verdwijnen en werd opgevolgd door C. Tetteroo.

Bij het Eindhovense CDA (acht zetels) is men “geschrokken” van het rapport Ze stonden erbij en ... Fractievoorzitter C. Sprong meent dat “de ambtenaren, maar ook B en W en de raad, lering moeten trekken uit wat is gebeurd”. Hij vindt het nog veel te vroeg om al “koppen te laten rollen”.

Voorzitter B. Gerard van eenmansfractie SP, die deel uitmaakt van de oppositie, spreekt van “een misstand”. Maar hij vindt dat er “verzachtende omstandigheden” zijn. “Het geld dat via de gemeente van het rijk binnen komt, is veel te weinig om basisscholen te onderhouden en er les te geven”, legt hij uit. “De gemeente probeert daar iets aan te doen. Maar er bestaat een stomme overschrijdingsregel van het rijk, die nog stamt uit de schoolstrijd: stopt de gemeente de openbare school wat extra's toe, dan moet ze dat ook aan de scholen met bijzonder onderwijs geven. En die laatste zijn er hier in de stad zeven keer zo veel. Misschien is het zo uit de hand gelopen.”

J. Zijlstra, fractievoorzitter van Eindhoven met , was jaren geleden onderwijsspecialist van het CDA. Hij zegt van dichtbij te hebben gezien hoe slecht de controle was op de uitgaven van de dienst MCZ. “Maar je kon er niks aan doen”, zegt de leider van de twee zetels tellende oppositiepartij, “je kreeg geen vingers achter die cijfers. Trouwens, ik sta nergens van te kijken hier in Eindhoven. Er is veel mis gegaan. In de tijd dat die weggebonjourde Wouters nog gemeentesecretaris was, had alleen hij wat te vertellen. Zelfs de burgemeester kon niet tegen hem op.”

Op 11 maart is de eerstvolgende raadsvergadering in Eindhoven. Daarbij zal de commissie die het rapport Ze stonden erbij en ... samenstelde, aanwezig zijn. Er is een uur de tijd om vragen te stellen. Een woordvoerder van de gemeente zegt dat op die dag nog geen politieke uitspraken zullen worden gedaan. De zaak komt eerst aan bod in de commissievergaderingen van onderwijs en bestuurszaken, op 25 maart. De besluiten van de raad worden pas in april verwacht.