'Modern Australië is beter af zonder de monarchie'

Morgen worden in Australië parlementsverkiezingen gehouden. Peilingen voorspellen een nek-aan-nek-race tussen de regerende Labor-partij van premier Paul Keating en de conservatieve coalitie van de Liberalen en de Nationale Partij.

SYDNEY, 1 MAART. De kleine zakenman Richard Johns is republikein. Verveeld kijkt hij in de Randwick Labor Club naar een levensgroot televisiescherm waar de scheiding tussen Charles en Diana breed wordt uitgemeten. “Wat hebben wij hier aan die flauwekul? We moeten zo snel mogelijk van de monarchie af, want dat heeft niets meer met het moderne Australië te maken”, bromt hij.

De staatsvorm, republiek of monarchie, speelt na de economische thema's een belangrijke rol bij de Australische verkiezingen. Premier Keating sprak zich tijdens de campagne andermaal uit voor de republiek. “Een Australisch staatshoofd moet de nieuwe eeuw verwelkomen, de Olympische Spelen van Sydney in 2000 openen en ons land in het buitenland vertegenwoordigen”, zei Keating.

Nog afgezien van alle perikelen in het Britse koningshuis is het volgens de premier voor een “volwassen natie” onaanvaardbaar dat het staatshoofd 15.000 kilometer verderop in Buckingham Palace woont. Hij wil in de volgende regeringstermijn een referendum houden over de invoering van de republiek.

Zijn politieke tegenstander, de Liberaal John Howard, die van huisuit monarchist is, aanvaardt dat veel Australiërs een republiek willen, maar wil meer ruggespraak met de bevolking voordat de referendumaanvragen aan zijn landgenoten wordt voorgelegd. “In het verleden zijn de meeste door de regering voorgestelde grondwetswijzigingen door de kiezers verworpen. We moeten met deze kwestie zeer voorzichtig omgaan. Het slechtst mogelijke resultaat zou zijn dat de uitslag van een referendum onduidelijk is”, zo liet Howard weten.

De opstelling van Howard in de koninkrijkskwestie is maatgevend voor het naar elkaar toegroeien van regering en oppositie. Bij de verkiezingen van drie jaar geleden nam de conservatieve 'coalitie' in economisch opzicht nog extreem-rechtse standpunten in, waarvoor de kiezers terugschrokken.

De 56-jarige Howard heeft nu zeer gematigde hervormingsplannen waarvoor binnen de zakenwereld aanzienlijke steun bestaat. “De 'coalitie' kan niet voor een omwenteling zorgen, maar wel iets bijdragen aan het versterken van de Australische concurrentiekracht”, zegt Don Stammer, een econoom van effectenhandelaar Bain & Co.

Regering en oppositie zijn het erover eens dat de Australische arbeidsmarkt moet worden omgevormd. De 'coalitie' gaat hierin het verst. Howard wil arbeidscontracten per bedrijfstak, of per bedrijf doorvoeren. Individuele arbeidscontracten, zoals die in Nieuw Zeeland zijn ingevoerd, staan echter niet meer op zijn agenda. De oppositieleider wil tevens de verplichting van vakbondslidmaatschap, zoals die in sommige bedrijfstakken nog geldt, verbieden. Labor is door de innige banden met de vakbonden gedwongen om de voorgenomen hervormingen van de arbeidsmarkt langzaam door te voeren. Keating is inmiddels wel overgegaan tot decentralisatie.

De Australische vakbondsleider Bill Kelty heeft gezegd dat zijn organisatie het land zal platleggen, wanneer een nieuwe regering aan de rechten van de bonden komt. De voorman van de ACTU heeft tevens aangekondigd een salarisverhogingen van 21 procent te zullen eisen wanneer Howard aan de macht komt.

Labor en de 'coalitie' verschillen duidelijk van inzicht over de verkoop van Telstra, het staatstelecommunicatieberijf. Labor wil het bedrijf volledig in overheidshanden houden, terwijl de oppositie eenderde deel wil verkopen. Don Stammer hierover: “Dit verschil is minder wezenlijk dan het lijkt. Waar het werkelijk om gaat is dat er na 1997 een vrije markt komt voor telecommunicatiebedrijven. Of er een deel van Telstra wordt geprivatiseerd is eigenlijk niet meer van belang.”

Een belangrijk pluspunt voor de regering is het internationale krediet dat Australië zich onder de Labor-regeringen van Keating en zijn voorganger Bob Hawke heeft verworven met de opening van 'een venster op Azië'. De oriëntatie op Azië werd vorig jaar versterkt door een bilaterale defensie-overeenkomst die Keating sloot met Indonesië, de islamitische noorderbuur met een bevolking van 180 miljoen mensen. Dat land was jarenlang verantwoordelijk voor de latente angst dat het 'lege' Australië (17 miljoen inwoners - 2,3 per vierkante kilometer) eens overspoeld zou worden door een menseninvasie uit het overvolle Indonesië.

Volgens Keating was het akkoord met Jakarta zelfs belangrijker dan de Australische defensieband met de Verenigde Staten. De Laborleider wist het voor elkaar te krijgen dat het akkoord kon worden gesloten met minimale oppositie van de linkse achterban, waar toch wijdverbreide zorg heerst over de rol van de Indonesische militairen in de voormalige Portugese kolonie Oost-Timor.