Lista Dini stap terug voor vernieuwing Italië

ROME, 1 MAART. De Italiaanse premier Lamberto Dini dreigt de kampioen van de restauratie te worden. Rond de nieuwe partij die hij woensdag heeft gepresenteerd, hangt de geur van de vroegere christen-democratische partij. En zijn poging het politieke centrum te vullen onderbreekt de tendens naar een tweestromenland, waarvoor de Italianen zich drie jaar geleden massaal hebben uitgesproken.

Nu al is duidelijk dat Dini een belangrijke, zo niet doorslaggevende factor zal zijn in de campagne voor de verkiezingen van 21 april. In snel gehouden opiniepeilingen begint hij met zes procent. Zijn steun kan beslissend zijn voor de pogingen van centrum-links om een nieuwe overwinning van mediamagnaat Silvio Berlusconi en zijn rechtse blok te voorkomen.

De naam is het programma. 'Lista Dini', zo staat op het partij-affiche. Daaronder, in veel kleinere letters: 'Italiaanse vernieuwing'. Die vernieuwing moet komen van Dini zelf, van een paar ministers die zich bij hem hebben aangesloten, en van wat voormalige christen-democraten en socialisten die dankbaar op dit reddingsvlot voor hun politieke carrière springen.

Een krans van vijftien sterren completeert het geheel op het partij-affiche. Dini presenteert zich als de brug naar Europa. Gematigdheid, pragmatisme, verzet tegen extremisme zijn sleutelwoorden in zijn toespraken. Dat klinkt aantrekkelijk in een land in chronische politieke verwarring. Maar in veel opzichten betekent de Lista Dini een stap terug in het moeizame proces van politieke vernieuwing dat is begonnen toen het oude politieke bestel bezweek onder de smeergeldschandalen.

Dini's opzet is duidelijk. Hij wil van Italië een driestromenland maken. Met achter de schermen de steun van president Oscar Luigi Scalfaro probeert Dini een zo autonoom mogelijke centrumpartij te vormen. Hij zou het liefst als onafhankelijke partij de verkiezingen ingaan, maar dat zou politieke zelfmoord betekenen. Het meerderheidsstelsel dwingt tot samenwerking. Dini kiest daarbij voor links, voor dezelfde partijen die de afgelopen dertien maanden zijn kabinet hebben gesteund.

Maar Dini houdt de banden zo los mogelijk, want zijn partij is een lange-termijnproject. Hij probeert een nieuwe robuuste centrumpartij te vormen die nu eens met links, dan eens met rechts regeert, maar altijd aan de macht is. Dat is precies waartegen de Italianen massaal 'nee' hebben gezegd bij een referendum in 1993. Toen stemde 82 procent voor een meerderheidsstelsel om het parlement te kiezen, met de belofte van duidelijkheid, daadkracht en machtswisselingen. Italië zou een democratischer land worden doordat de kiezer meer greep zou krijgen op de politiek.

De paradox is dat het land de afgelopen dertien maanden is geregeerd door een premier die door niemand is gekozen, met ministers die niemand vertegenwoordigen, en dat alles onder de regie van een president die is gekozen toen de oude garde van Bettino Craxi en Giulio Andreotti nog de dienst uitmaakte in het parlement.

De rechtvaardiging daarvoor is dat Dini enige rust heeft gebracht na de chaotische maanden dat Berlusconi premier was. Hij schermt met zijn ervaring als premier en zegt dat zijn kabinet “heeft laten zien dat het mogelijk is precieze verplichtingen op zich te nemen en die na te komen”.

Maar de balans van Dini is minder positief dan het contrast met Berlusconi aangeeft. In de dertien maanden dat hij premier is, heeft deze voormalige topman van de Italiaanse centrale bank zich vooral laten kennen als een handige bemiddelaar. Hij was meer koorddanser dan leider, zoveel heeft hij geschipperd.

De begroting voor dit jaar was niet meer dan het minimaal noodzakelijke, niet de grote stap naar Europa die je van een zakenkabinet had kunnen verwachten. Bij de bezuinigingen en de hervorming van het pensioenstelsel prefereerde hij het haalbare boven het ideale beleid, zonder de grenzen van wat mogelijk was te verkennen. Daarnaast is hij met een grote boog om de hete brij van Berlusconi's belangenverstrengeling heen gelopen. Het probleem is doorgeschoven naar het parlement omdat Dini zijn vingers niet wilde branden. Verder is zijn regionale kieswet, een van de vier prioriteiten bij zijn aantreden, een hybride mengeling van kiessystemen (tachtig procent meerderheidsstelsel, twintig procent proportioneel) die heeft bijgedragen tot de politieke versnippering en veel kiezers zo in verwarring bracht dat hun stem ongeldig moest worden verklaard.

Zijn voorkeur voor bemiddeling boven confrontatie, voor het uitstellen van besluiten die pijn doen, geeft Dini trekken van een nieuwe Andreotti, iemand met wie hij vroeger veel sociaal contact had. Dini vond die vergelijking te veel eer. Toen in Palermo het proces tegen zijn amice was begonnen op verdenking van banden met de mafia, zei hij: “Hoe kan je een technicus vergelijken met een grote staatsman die veertig jaar lang Italië heeft gediend?”

Zowel rechts als links wordt met argwaan naar Dini gekeken. De premier zal proberen te vissen in het reservoir gematigde kiezers en kandidaten van Berlusconi's partij Forza Italia. Volgens een opiniepeiling die gisteren is gepubliceerd, heeft hij daarbij vooralsnog weinig succes. De meeste aanhang voor Dini komt van kiezers die eerst verklaarden dat zij zouden stemmen op de centrum-linkse alliantie.

Een mogelijk slachtoffer van Dini is Romano Prodi, de kandidaat-premier van centrum-links. Prodi heeft het afgelopen jaar als de anti-Berlusconi Italië doorkruist, maar daarbij niet zoveel enthousiasme losgemaakt als hij had gehoopt. Wat Prodi aan intelligentie heeft, mist hij aan scherpte. Ook in de stijl van Dini is enige distantie, maar hij komt minder goeiig over dan Prodi.

Prodi, een voormalige christen-democraat met veel bestuurlijke ervaring als oud-president van de staatsholding IRI, houdt vol dat hij de kandidaat-premier tegenover Berlusconi is. Dini zwijgt en wacht af. In de toespraak waarmee hij woensdag zijn partij presenteerde, op Amerikaanse manier geflankeerd door zijn vrouw, zei hij: “Helaas kan er maar één tegelijk leider van de regering zijn.”

Nieuwsanalyse