Baas inlichtingendienst Duitsland weg na conflict

BONN, 1 MAART. Uit een reeks pijnlijke affaires waarin de Duitse buitenlandse inlichtingendienst (BND) de afgelopen jaren is gekritiseerd heeft BND-chef Konrad Porzner gisteren consequenties getrokken door om zijn pensionering met onmiddellijke ingang te vragen.

De 61-jarige SPD'er Porzner noemt “meningsverschillen” met kanselarij-minister Friedrich Bohl (CDU) en diens partijgenoot, onderminister Bernd Schmidbauer, die het werk van de inlichtingendiensten coördineert, als reden voor zijn voortijdige vertrek.

Rechtstreekse aanleiding tot Porzners stap was dat Bohl en Schmidbauer ontslag of interne overplaatsing van drie hoge BND-medewerkers hadden geweigerd. Dit trio was zonder voorkennis van Porzner, en in samenwerking met Amerikaanse inlichtingendiensten, betrokken geweest bij de smokkel van moderne Russische wapens om op die manier aan geheime militaire gegevens te komen. Voor deze “deal” zou uit de VS een miljoenenbedrag zijn betaald. Onduidelijk is waar dat geld gebleven is maar onlangs zou in een BND-filiaal in Neurenberg wel 900.000 mark van dat miljoenenbedrag zijn ontdekt.

Porzner had in januari ontslag of overplaatsing van die medewerkers gevraagd. Maar hoewel het openbaar ministerie al een onderzoek tegen hen had geopend, en Porzner bij kanselier Kohl met zijn vertrek had gedreigd, kreeg de BND-chef van Bohl en Schmidbauer toch nul op het rekest.

Porzner, oorspronkelijk leraar geschiedenis, zat bijna 20 jaar voor de SPD in de Bondsdag en had daar nooit iets met het werk van de Duitse inlichtingen- en veiligheidsdiensten te maken gehad toen Kohl hem verrassenderwijs voorstelde als nieuwe BND-chef. Dat was in de tijd dat Kohl de SPD met zulke benoemingen wilde “inbinden”, mede omdat hij toen nog geenszins zeker kon zijn van de grote overwinning in de Bondsdagverkiezingen die hij eind 1990 behaalde. In de SPD werd destijds verbaasd maar dankbaar op Porzners benoeming gereageerd.

Spoedig bleek al dat Porzner niet bij machte was het 6.000 man tellende BND-apparaat goed te reorganiseren of in zijn greep te krijgen. Bovendien werd hij vrijwel direct verantwoordelijk voor fouten die de BND vóór zijn komst naar Pullach gemaakt had. Bijvoorbeeld door, in 1989/'90, toen de Duitse eenwording naderde en over het eenwordingsverdrag werd onderhandeld, nooit te waarschuwen dat de cijfers uit Oost-Duitsland over de economische kracht van de DDR zeer geflatteerd waren. Zodat Kohls regeringscoalitie vervolgens in moeilijkheden raakte doordat zij moest toegeven dat de kosten van de eenwording niet uit de “portokassa” maar (toch) met belastingverhogingen moesten worden betaald.

Een andere affaire waarin de alom als zeer integer en ook nogal ambtelijk-precies omschreven Porzner als BND-leider een pijnlijke rol speelde was het plutonium-transport met een Lufthansavliegtuig uit Moskou in augustus 1994. Nog steeds is niet opgehelderd wat het aandeel daarin is geweest van de BND, de Beierse recherche en Schmidbauer in de kanselarij in Bonn. Vast kwam wel te staan dat de verstandhouding tussen Schmidbauer en Porzner totaal bedorven was en dat de SPD blijkens haar verwijten jegens de BND niet van plan was om zich erg om het lot van partijgenoot Porzner te bekommeren.