Mager jaar voor de Nederlandse letterkunde

AMSTERDAM, 29 FEBR. Het afgelopen jaar was een mager jaar voor de Nederlandse literatuur. De interessantste boeken werden geschreven door buitenlanders en beginnende schrijvers, terwijl de meeste grote Nederlandse namen het lieten afweten. Dat blijkt uit het vandaag verschenen 'jaarboek voor lezers' Mekka.

Bij de enquête naar de beste boeken van 1995 onder 77 Nederlandse en Vlaamse critici die dit jaarboek jaarlijks organiseert, werden boeken van Nederlanders slechts mondjesmaat genoemd. Het boek van de veertien jaar geleden overleden Franse schrijver Georges Perec Het leven een gebruiksaanwijzing kwam daardoor op de eerste plaats van de jaarlijkse Mekka Top Honderd. Perec is daarmee de eerste schrijver aan wie de in 1993 ingestelde Mekka Wisselbeker van de Literaire Kritiek posthuum wordt toegekend. Eerder ging de onderscheiding naar Harry Mulisch voor zijn De ontdekking van de hemel, naar Donna Tartt voor De verborgen geschiedenis en Nicolaas Matsier voor Gesloten huis.

Uit de enquête onder de critici blijkt dat er het afgelopen jaar vrijwel geen Nederlands boek is uitgekomen dat op een brede waardering van de kritiek heeft kunnen rekenen. Op de Top Honderd, die op basis van de lijstjes van de critici wordt samengesteld, eindigt Conny Palmens De Vriendschap als het meest genoemde, oorspronkelijk Nederlandstalige boek uit 1995, maar zij heeft daarbij slechts een fractie van het aantal punten dat Matsier en Mulisch in eerdere jaren binnenhaalden, gekregen. Bovendien werd De vriendschap door de verzamelde critici ook genoemd als het meest overschatte boek van het afgelopen jaar.

Opvallend aan de vandaag gepubliceerde lijst is dat het aantal vrouwelijke auteurs dat veel waardering krijgt dit jaar verder is teruggezakt. Van de honderd door de critici uitgekozen boeken werden er deze keer slechts twaalf door vrouwen geschreven. De hoogst geplaatste buitenlandse schrijfster op de Top Honderd is de Amerikaanse E. Annie Proulx met Scheepsberichten, op nummer 15. Veel genoemde mannelijke auteurs uit het buitenland zijn, naast Perec: Salman Rushdie (op 3), Martin Amis (4), en Jonathan Coe en Umberto Eco (beiden op 13).

Titels uit het Nederlands taalgebied die door verschillende critici werden geprezen zijn, behalve De vriendschap: De blinde passagiers van Jan Brokken, op nummer 7, Soap van de Vlaming Paul Mennes (8) en de romans Zonder wijzers (10) en De eeuwige jachtvelden (11) van de jonge debutanten Russell Artus en Nanne Tepper. Voor het eerst eindigen dit jaar twee biografieën in de top: de Andreus-biografie van Jan van der Vegt (6) en Wim Hazeu's boek over Slauerhoff (9). Van de in 1995 verschenen dichtbundels kreeg alleen de verzamelbundel Dichter van Remco Campert in brede kring waardering, op grote afstand gevolgd door de bundel Afdankingen van de Utrechtse dichter Kees Ouwens (55).

Het jaarboek Mekka is een uitgave van Nijgh & Van Ditmar. Behalve lijsten van veel gewaardeerde en goed verkochte boeken, bevat het overzichten van belangrijkste literaire gebeurtenissen uit het afgelopen jaar, lijstjes met prijzen, bestseller-toptienen en kritische artikelen.

Voor het eerst geeft het jaarboek dit jaar ook een summier overzicht van de schrijverssubsidies in Nederland en Belgie. Daaruit blijkt onder meer dat de best gesubsidieerde auteurs uit 1994 (Jeroen Brouwers, H.C. ten Berge, Louis Ferron, Geerten Meijsing, Jacques Hamelink, Bert Schierbeek en Jacques Firmin Vogelaar) bij de verzamelde critici vorig jaar maar weinig waardering hebben gekregen. Van de zeven top-gesubsidieerden uit 1994 (meer dan een halve ton per jaar) is er in het daaropvolgende jaar niet één op de Top Honderd van de kritiek beland.

Het jaarboek verbaast zich erover dat zich onder de door de overheid gesteunde schrijvers ook auteurs van bestsellers bevinden. Zo kreeg de voornamelijk in het buitenland verblijvende Cees Nooteboom in 1994 uit Nederland elfduizend gulden aanvullende subsidie, onder meer voor zijn eerder in Duitsland verschenen boekje Zelfportret van een ander. Over de bestseller-schrijfster Renate Dorrestein, die overigens een deel van haar royalties voor het verslag van haar ziekte Heden ik aan een liefdadig doel schonk, wordt opgemerkt dat zij dit boek schreef met subsidies uit het Fonds voor Bijzondere Journalistieke Projecten en een aanvullend honorarium van het Fonds voor de Letteren.

De best gesubsidieerde schrijver van Nederland is volgens Mekka de in Belgie wonende Jeroen Brouwers. Hij ontving, los van zijn royalties, in 1994 in totaal 61.700 gulden uit Nederland. De redactie van Mekka signaleert dat Brouwers desondanks heeft laten weten dat hij zich in Nederland niet meer wil laten zien.

De vertaler van Georges Perec, Edu Borger, heeft de Mekka Wisselbeker van de Literaire Kritiek gisteren tijdens een sobere plechtigheid in het kantoor van Nijgh & Van Ditmar in ontvangst genomen.

    • Reinjan Mulder