Komeet Hyakutake scheert eind maart dicht langs de aarde

Onlangs is een komeet ontdekt die eind maart opmerkelijk dicht langs de aarde komt en mogelijk een opvallend verschijnsel aan de noordelijke hemel wordt. De komeet werd op 31 januari ontdekt door Yuji Hyakutake, een bekend Japans amateurastronoom. Hij ontdekte de komeet in het grensgebied van de sterrenbeelden Waterman en Weegschaal, op slechts drie graden van de plaats waar hij een maand eerder ook een komeet had ontdekt. Nadat de komeet door anderen was waargenomen, waren voldoende posities beschikbaar om een baan te berekenen.

De baan van de komeet is een parabool, of op zijn minst een extreem langgerekte ellips. Dit betekent dat de komeet van zeer grote afstand is gekomen en misschien nog nooit eerder in de buurt van de zon is geweest. Wellicht komt de komeet - een bal van ijs en stof - rechtstreeks uit de Oort-wolk: het min of meer bolvormige gebied rondom het zonnestelsel dat wordt bevolkt door ontelbare diepgevroren komeetkernen. In een ver verleden moet de nu ontdekte komeet door een subtiele verstoring in het gravitatieveld in dat gebied een duwtje in de richting van de zon hebben gekregen.

Tijdens de ontdekking bevond de komeet zich nog een flink stuk buiten de baan van Mars. Hij beweegt nu met grote snelheid in de richting van de zon, die hij op 1 mei op een afstand van slechts 35 miljoen km zal passeren: ver binnen de baan van Mercurius. Op 25 maart komt de komeet op een afstand van slechts 15 miljoen km van de aarde. Dat is de dichtste nadering van een komeet sinds 1983, toen twee kometen op een afstand van 9 en 4,7 miljoen km langs de aarde scheerden, en de op vier na dichtste nadering in de afgelopen eeuw. Het record staat nog steeds op naam van komeet Lexell, die in 1770 de aarde op een afstand van 2,2 miljoen km passeerde.

De komende passage biedt astronomen een unieke kans om de processen te bestuderen die zich gaan afspelen op en rond de nu steeds warmer wordende komeetkern. De hemelse bezoeker zal op verschillende sterrenwachten worden waargenomen. De Hubble Space Telescope is waarschijnlijk de enige telescoop die de paar kilometer grote kern van de komeet kan onderscheiden. De korte afstand maakt het ook mogelijk om de komeet met behulp van radargolven te bestuderen. Tot nu toe is dat slechts gebeurd met een handjevol kometen en (door hun grotere afstanden) niet erg gedetailleerd.

Op de dag van de dichtste nadering is de komeet aan de hemel te zien in het sterrenbeeld Draak, dat de gehele nacht boven de noordelijke horizon staat. Twee dagen later passeert de komeet de Poolster. Bij een komeet - en zeker één die voor het eerst in het zonnestelsel komt - is het altijd moeilijk te voorspellen hoe helder hij zal worden. Volgens de huidige voorspellingen bestaat een gerede kans dat de komeet in de tweede helft van maart zichtbaar wordt voor het ongewapend oog en dat enkele weken zal blijven. Recente voorspellingen over de zichtbaarheid zijn te verkrijgen bij de Werkgroep Kometen, tel. 026-3620644.