De generaal is niet bevreesd voor de Bosnische moslims; Generaal Djukic weigert medewerking aan het tribunaal

DEN HAAG, 29 FEBR. De Franse rechter Jorda had de generaal er gistermorgen twee keer over aangesproken: “Als wij u vrijlaten, gaat u wel terug naar Sarajevo. Ik wil dat u zich dat goed realiseert.” Generaal Djordje Djukic had geen krimp gegeven. Een onmiddellijke vrijlating door het VN-tribunaal voor oorlogsmisdaden in voormalig Joegoslavië, met een enkele reis terug naar de 'Servische Republiek', zoals zijn advocaten eisten, zat er niet in. Maar een mogelijk maandenlang verblijf in Scheveningen, omringd door 'vijandige' aanklagers die van hem eisten dat hij tegen andere prominente Bosnische Serviërs zou getuigen, dat was kennelijk een heel onaantrekkelijk vooruitzicht. De generaal opteerde publiekelijk voor een terugkeer naar Sarajevo, waar een langdurig onderzoek door de Bosnische autoriteiten tegen hem wacht.

Stram voor zich uitkijkend, af en toe een notitie makend in een opschrijfboekje of uit zijn ooghoeken glurend naar zijn zoon in de rechtszaal, had hij gehuld in spijkerbroek en een camelkleurige trui gespannen luisterend de deliberingen aangehoord. Zijn verdedigers hadden met verheven stemmen en boze gebaren het betoog gehouden, dat zijn arrestatie in Sarajevo op 30 januari door de Bosnische politie volstrekt onwettig was geweest. De generaal was in burgerkleren op weg geweest naar installaties die onder beheer van IFOR zouden komen in de Servische wijk Ilidza in Sarajevo. Zijn missie was dus een uitvloeisel geweest van de akkoorden van Dayton, die een vrije doorgang voor iedereen garanderen.

Na de arrestatie was de generaal te lang zonder duidelijke reden in hechtenis gehouden door de Bosnische autoriteiten, die hem volgens de strafwetten van de voormalige socialistische federatie Joegoslavië, die Bosnië-Herzegovina volledig geadopteerd heeft, binnen drie dagen aan een rechter hadden moeten voorleiden. En was de generaal niet mishandeld, door hem urenlang aan een verhoor te onderwerpen zonder rust? En viel de generaal trouwens ook niet onder de amnestiewet die de Bosnische regering had afgekondigd?

En dan was er ook nog artikel 90 bis van de regels van het tribunaal, op basis waarvan de generaal naar Nederland was gehaald. Ging dat artikel niet uitsluitend over getuigen, terwijl de generaal toch duidelijk was aangemerkt als verdachte? Kortom, genoeg redenen hem vrij te laten, en dan niet op uiterlijk 4 maart, wanneer de order of detention van het tribunaal zou aflopen, maar op 29 februari, omdat zijn hechtenis begint op het moment van arrestatie en niet op het moment dat de rechter in Sarajevo op 7 februari besloot hem langer vast te houden.

Aanklager Goldstone toonde zich niet onder de indruk. Volgens hem was Djukic wel degelijk als getuige naar de cellen van het tribunaal gehaald en niet als verdachte (grote verontwaardiging volgde op deze opmerking bij de verdediging). Na de arrestatie van de militairen in Sarajevo waren medewerkers van het bureau van Goldstone 'discussies' aangegaan met de generaal. “Wegens omstandigheden” was het verstandiger geweest de discussie voort te zetten in Den Haag, aldus Goldstone, die er aan toevoegde dat de generaal een belangrijke rol speelde in de aanklachten tegen de Bosnische Servische 'president' Karadzic en legerbevelhebber Ratko Mladic. Beiden zijn door het tribunaal aangeklaagd voor oorlogsmisdaden. “De generaal wordt in een van de aanklachten genoemd als deel uitmakend van het Bosnisch-Servische hoofdkwartier”, aldus Goldstone. De Bosnische regering was op basis van de regels van het tribunaal om medewerking verzocht bij het overbrengen van de generaal naar Den Haag.

Een vertegenwoordigster van de Bosnische regering, uitgenodigd door de rechters als Amicus Curiae, zei dat de generaal niet in aanmerking kwam voor amnestie, omdat verdachten van grove misdrijven daar buiten vielen en Djukic zich volgens de Bosnische regering wel degelijk aan oorlogsmisdaden schuldig had gemaakt. Hij kon in Sarajevo dan ook rekenen op een lange zit in de gevangenis.

Daar bleek de generaal geenszins tegen op te zien, integendeel. Zijn verdedigers verklaarden na een schorsing dat er geen enkele aanleiding was hem vast te houden nu duidelijk was dat hij slechts als getuige naar Den Haag was gehaald. Djukic zou alle medewerking met het tribunaal verder weigeren. De generaal bevestigde de lezing van zijn verdedigers op verzoek van de rechter maar al te graag. Hij had niets te vrezen in Sarajevo, zei hij krakerig in een microfoon, want hij had niets gedaan.

Een vertrek van Djukic is tegen de zin van aanklager Goldstone, die kenbaar had gemaakt de generaal nog minstens een maand in hechtenis te willen houden. Volgens artikel 90 bis van de rules of procedure van het Tribunaal is dat mogelijk. Het artikel behandelt de overdracht aan het tribunaal van een persoon die zich elders in hechtenis bevindt en in Den Haag gewenst is als getuige. Volgens het artikel is de overdracht aan het Tribunaal tijdelijk en in elk geval nooit langer dan de periode dat hij in het land van origine in hechtenis zou hebben gezeten. Voor Djukic eindigt die periode formeel op 4 maart, maar het gerechtshof in Sarajevo had eergisteren de detentie verlengd met een maand, waarmee het VN-tribunaal een basis geboden wordt de generaal nog langer vast te houden.

Rechter Jorda was zichtbaar ongemakkelijk onder de overtuiging van de verdedigers van Djukic, dat deze geen enkel nut meer heeft voor het tribunaal. Eerder had Jorda duidelijk gemaakt dat de wensen van de verdachte een belangrijke rol zouden spelen bij de besluitvorming. Nadere bestudering van de situatie was gewenst, sprak hij kortaf. En hij verdaagde met tegenzin de zitting naar morgen.