Aboriginals genegeerd bij Australische verkiezingen

Australië gaat overmorgen naar de stembus voor het kiezen van een nieuw parlement. De economie staat centraal in de verkiezingsstrijd, terwijl de positie van de aboriginals nauwelijks een rol speelt. De autochtone bewoners van het eilandcontinent zullen, onafhankelijk van de uitslag, verder moeten leven in veelal kommervolle omstandigheden.

SYDNEY, 29 FEBR. Redfern is een straatarme wijk even ten zuiden van het zakencentrum van Sydney. Hier, aan de achterkant van het Centraal Station, wonen voornamelijk aboriginals. Donkere bakstenen huizen in Coronation Street-stijl, getraliede deuren, veel graffiti op de muren, geen groenvoorzieningen. Wat een contrast met het beeld van de mooie, rijke, zonnige en zorgeloze stad, zoals Sydney zichzelf presenteert in het kader van de Olympische Spelen 2000.

De sociale problemen in Redfern zijn voor Australische begrippen gigantisch: grote werkloosheid, alcoholisme, veel ziektes en een hoog sterftecijfer. Menige bewoner is volledig afhankelijk van een uitkering. Welzijnsinstanties in de wijk vrezen een zege van de conservatieve oppositie bij de verkiezingen van zaterdag. “Wanneer de conservatieven winnen, zullen de uitkeringen worden aangepakt. Dat zal voor Redfern rampzalige gevolgen hebben”, zegt Mick Mundeen, woordvoerder van de Aboriginal Housing Company, een bedrijf dat grond en huizen beheert waar aboriginals voor lage huren wonen. Mundeens bedrijf wordt gesteund door de Aboriginal and Torres Strait Islander Commission, een instantie die overheidsgelden uitdeelt aan de oorspronkelijke bewoners van dit deel van de wereld.

In de presidentieel aandoende verkiezingsstrijd tussen Labor-premier Keating en zijn opponent John Howard, die de conservatieve coalitie van de Liberalen en de Nationale Partij leidt, zijn aboriginal-zaken de afgelopen tijd niet of nauwelijks aan bod gekomen. In de twee televisiedebatten tussen beide kemphanen werd er over het lot van de 200.000 autochtone bewoners van Australië met geen woord gerept.

Wellicht is Keatings partij bang voor de schade die is aangericht door de zogenoemde Hindmarsh-affaire, waar aboriginals met steun van de federale minister van aboriginal-zaken, Robert Tickner, de bouw van een brug naar een vakantie-eiland in de staat Zuid-Australië wisten te stoppen. Dat gebeurde omdat het gebied waar die brug zou worden aangelegd waardevol zou zijn in de aboriginal-mythologie. Het ging daarbij om 'vrouwenzaken', die zo gevoelig waren dat ze niet aan mannen konden worden verteld. Uiteindelijk gaven de aboriginals toe dat het hele verhaal was verzonnen, om de bouw van de brug tegen te houden, maar Tickner had toen al actie ondernomen om de bouw te stoppen.

Intussen voert de door de overheid gesteunde Aboriginal Housing Company in Redfern een aantal belangrijke beleidswijzigingen door. Het bedrijf sloopt verwaarloosde huizen, waardoor bewoners naar elders moeten vertrekken. “Ze mogen zelf kiezen waarheen”, zegt Mundeen. Maar volgens Bob Perry, een aboriginal-activist die werkt voor het Aboriginal Legal Centre, speelt het bedrijf mee met de belangen van de gemeente en grote bedrijven. Ze zouden potentieel waardevolle binnenstadsgebieden op vijf minuten van het zakencentrum en het operagebouw van aboriginals willen ontdoen vooruitlopend op de Olympische Spelen. “Het is nu al geen woonwijk meer. Er zijn geen winkels waar je brood kunt kopen, alleen maar zaken waar je yuppie-artikelen vindt. De aboriginals worden nu naar de nieuwe arme wijken verhuisd”, aldus Perry.

Perry zegt dat het aboriginal-beleid van de oppositie wordt beheerst door de Nationale Partij, waarvan de aanhang met name buiten de grote steden is te vinden. Bob Katter, een kandidaat van de Nationale Partij, zei deze week dat 11- en 12-jarige (blanke) Australische scholieren geen plek meer kunnen krijgen op een goede school in een plattelandsstad, wanneer ze geen aboriginal zijn. “De Nationale Partij bestaat uit rednecks. Het is tekenend voor het inherente racisme van de 'coalitie', dat John Howard deze kandidaat niet heeft afgestraft. Hij heeft alleen maar gezegd de opmerking te betreuren. De aanhangers van de Nationale Partij zullen er aan moeten wennen dat er nu ook zwarte kinderen op die scholen komen. We hebben er genoeg voor betaald. Duizenden aboriginals zijn in het verleden door blanken vermoord, onze grond is gestolen en wij zijn uitgebuit”, aldus Perry.

Over Labor is hij evenmin te spreken, ondanks het begin dat Keatings partij maakte met de uitvoering van de historische Mabo-beslissing. Hierin erkende het hoogste Australische gerechtshof het standpunt van aboriginal-leider Eddie Mabo dat de grond in Australië vóór de Britse kolonisatie aan de aboriginals toebehoorde. De erkenning van voormalig grondbezit heeft geleid tot teruggave van aboriginal-grond aan de oorspronkelijke bewoners, maar de uitvoering verloopt traag, door tegenwerking van staatsregeringen, boeren die grond voor lange tijd hebben gepacht en grote delfstofwinningsbedrijven. “In de praktijk krijgen we alleen regeringsgrond terug die nergens anders voor wordt gebruikt. Deze grond is vaak waardeloos”, zegt Perry.

Barry Smith, bestuurslid van de Aboriginal Housing Company, heeft wel vertrouwen in Labor. Paul Keating erkende in 1992 in Redfern de schuld van de blanke kolonisten in een nu als historisch aangemerkte toespraak. “Wij brachten de geweren en de ziektes en wij namen de grond in beslag”, zei Keating toen. Smith nu: “Keating kwam hier tenminste. John Howard hebben we nog nooit gezien.”

De officiële politiek van Labor en de oppositie ontlopen elkaar op papier weinig. Beide beloven door te gaan met overheidssteun om de sociale, economische en gezondheidsachterstand van aboriginals te verkleinen. Beide partijen erkennen ook de 'Native Title Act', waarbij het historisch grondbezit van de autochtone bewoners wordt erkend. De oppositie wil wel op de uitgaven aan de aboriginals bezuinigen, bijvoorbeeld door versterkte controle op uitkeringen. Als John Howard wordt gekozen neemt de controle op de sollicitatieplicht waarschijnlijk toe.

Verder wil de oppositie echter een deel van de uitvoering van de teruggave van aboriginal-grond laten plaatshebben door de deelstaatregeringen, die zich terughoudender opstellen dan de federale overheid. Het gaat hierbij om enkele gevoelige zaken. Zo is op en rondom de Torres Strait-eilanden (tussen Queensland en Papoea Nieuw Guinea) waar veel oorspronkelijk grondgebied van de de aboriginals ligt, olie gevonden. De vraag is of de opbrengsten daarvan alleen aan de aboriginals ten goede moeten komen of aan heel Australië.

    • Hans van Kregten