Spanjes 'echte links' is verstandshuwelijk

Terwijl de conservatieve Partido Popular reeds de overwinning viert van de verkiezingen die zondag in Spanje worden gehouden, is links verdeeld. Toch leeft in de oppositiecombinatie Izquierda Unida (IU) de hoop op toenadering tot de socialistische partij van Felipe González. De advocate CHRISTINA ALMEIDA is hun spreekbuis.

MADRID, 28 FEBR. Slaande deuren, dof geluid van omvallende dossiermappen, een naderend pandemonium van lachsalvo's en geroep waarin een raspende stem de boventoon voert. Als Christina Almeida ergens binnenkomt, gebeurt dat zelden onopgemerkt. De 51-jarige advocate is een van de boegbeelden van de linkse oppositiecombinatie Izquierda Unida (Verenigd Links), de partij die volgens de voorspellingen bij de landelijke verkiezingen van komende zondag flinke winst zal boeken.

“Sorry, een beetje te laat - opgehouden bij de rechtbank”, hijgt Almeida, terwijl ze haastig een aangereikt glas water naar binnen klokt. Ze ploft in de stoel achter haar bureau: een klein en kogelrond lichaam waarop een vrolijk vollemaans-gezicht de bezoeker nieuwsgierig opneemt.

Een enquête wees haar aan als de populairste vrouwelijke politicus van Spanje. Almeida vertegenwoordigt Nueva Izquierda (Nieuw Links), de ongebonden en meer gematigde vleugel in het door de communistische partij overheerste IU. Haar aanhang bestaat voor een groot deel uit socialistische kiezers die weliswaar vinden dat de partij van premier González een afstraffing verdient, maar gruwen van het vooruitzicht op een rechtse regering.

IU zal naar verwachting 24 à 27 zetels (rond de twaalf procent van de stemmen) in de wacht slepen bij de parlementsverkiezingen die zondag worden gehouden: een substantiële derde plaats na de conservatieve Partido Popular en de socialistische PSOE. Dat opent ongekende perspectieven. “Izquierda Unida kan de sleutelpositie overnemen die de Catalaanse nationalisten van Jordi Pujol de afgelopen jaren hebben gehad”, lacht Almeida. Hoewel geen deel van het kabinet, hield Pujols partij de door schandalen geteisterde minderheidsregering van Felipe González in het zadel. Voor hun gedoogsteun zullen de Catalaanse nationalisten nu waarschijnlijk een zware tol moeten betalen.

Desondanks is ook Almeida voorstander van toenadering tot de socialisten. De enquêtes wijzen weliswaar uit dat de conservatieve Partido Popular van José María Aznar dicht tegen een absolute meerderheid in het parlement aan zit. Maar het zal niet de eerste keer zijn dat de einduitslag in Spanje fors afwijkt van de opiniepeilingen. In dat geval is het niet ondenkbaar dat de socialisten samen met IU een meerderheid vormen.

“Samenwerking met de socialisten is zeker een mogelijkheid, maar eenvoudig zal het niet worden”, zegt Almeida. “Er is politieke afstand en natuurlijk is er ook persoonlijke wrevel. Daar zullen we ons overheen moeten zetten.”

Een van de obstakels voor een toekomstige samenwerking heet Julio Anguita, lijsttrekker van de IU en communist. Anders dan de rondborstige Almeida geldt Anguita als de nijdige schatbewaarder van het gedachtegoed van de Spaanse arbeidersklasse. Anguita, die wegens zijn puntbaard en voormalig burgemeesterschap in het zuiden ook wel 'De kalief van Cordoba' wordt genoemd, heeft zich in socialistische kring gehaat gemaakt met zijn verbeten aanvallen op de verschillende kabinetten-González.

Bij de vorige verkiezingen, drie jaar geleden, moest Anguita zijn inspanningen met een hartaanval bekopen, maar zijn kruistocht tegen González heeft daarna nauwelijks aan kracht ingeboet. IU vertegenwoordigt “het echte links” vindt Anguita, de socialisten van González zijn opgeschoven naar “pragmatisch rechts”. Anguita's stokpaardjes: meer staatsinvloed, stopzetting van de privatiseringen en een referendum over Europa - kortom het terugdraaien van veertien jaar González.

De premier heeft op zijn beurt geen kans voorbij laten gaan de communistische leider af te schilderen als een messianistische schertsfiguur wiens gedachtengoed ergens in de jaren vijftig is blijven steken. Ingewijden menen dat het nooit meer goed komt tussen beiden. “Een pact met de PSOE zal in bloed geschreven moeten worden”, zei Anguita vandaag in El País.

“Ja, de kwestie Anguita en González is natuurlijk een probleem”, zegt Almeida. “Maar uiteindelijk zijn zij niet meer dan vertegenwoordigers van twee stromingen. Personen komen en gaan. Ik geloof, anders dan Anguita, dat de sociale basis van de PSOE anders is dan die van de Partido Popular en toch dichter bij de onze ligt.”

Almeida staat vrijwel direct na Anguita op de kieslijst en dat mag een klein wonder heten. Nadat zij in 1981 wegens subversief gedrag door de oude communistenleider Santiago Carrillo uit de partij was gemikt, volgde bij de laatste verkiezingen in 1993 opnieuw een tegenslag. Almeida werd, samen met de linkse kopstukken Nicolás Sartorius en Pablo Castellano, op een onverkiesbare plaats op de IU-lijst gezet. De partijbasis, daarbij een stevig handje geholpen door de communisten onder leiding van Anguita, had het zo gewild.

De advocate sloeg terug met een publiciteitsoffensief. Geen praatprogramma op de televisie of Almeida stal er de show. Met haar rauwe stem en dito gevoel voor humor en in voor iedereen begrijpelijke taal dreef zij tegenstanders in de hoek.

Nu is Almeida, samen met Pablo Castellano, terug in de top van IU. Maar Verenigd Links is vooral een verstandshuwelijk. Zo laat de verkiezingsvideo van IU Anguita, Almeida en Castellano zien die zichtbaar ongemakkelijk keuvelend over straat wandelen. “IU is als een gezamenlijk project een compromis”, erkent Almeida. “Alle onderlinge strijd heeft ons niet verder geholpen. De verhoudingen zijn verbeterd, maar ik blijf kritisch.”

Kritisch is waarschijnlijk ook leider Anguita over het hernieuwde bondgenootschap. Niet alleen laat Almeida geen kans onbenut om de hegemonie van de communisten aan de kaak te stellen en Anguita's betoog als “academisch” af te schilderen. Hij zal ook maar matig enthousiast zijn geweest toen Almeida eerder deze maand, te midden van de campagnes, als raadsvrouw optrad van de zanger Javier Gurruchaga, die werd gearresteerd na een bezoek aan een bar in Sevilla waar een prostitutie-netwerk met minderjarige jongens werd opgerold. Die deed in Spanje veel stof opwaaien.

“Het was een heksenjacht [op Gurruchaga]”, zegt Almeida. “Een belachelijke, hypocriete kwestie. Mijn cliënt had daar toevallig een paar biertjes gedronken.”

Geen moment heeft ze getwijfeld om de verdediging op zich te nemen, verkiezingen of niet. “Ik verdedig alleen zaken waar ik achter sta. De mensen weten dat en vertrouwen me. We zullen hierdoor geen enkele stem verliezen.”