Kerk met krakers zou begraafplaats kunnen worden; Heilig Hart Kerk wordt nog steeds met sloop bedreigd

De Heilig Hart Kerk in Breda wordt sinds acht jaar door krakers bewoond. Een groep parochianen wil de kerk voor sloop behoeden door er een begraafplaats van te maken.

BREDA, 28 FEBR. Al tien jaar lang staat de Heilig Hart Kerk in Breda op de nominatie om te worden gesloopt. Het is er nog steeds niet van gekomen. Acht jaar geleden werd de kerk gekraakt. Er wonen vijf krakers die de driebeukige kruisbasiliek hebben omgetoverd tot een soort immense huiskamer.

Trappen leiden naar zelfgebouwde kamers die als boomhutten boven de ruimte lijken te zweven. Eén kraker woont in een bestelbus die is geparkeerd in een van de zijbeuken. Op de plaats van het altaar hebben de geseculariseerde bewoners een keukentje gebouwd. Hier hebben de krakers zich de afgelopen strenge winter gewarmd aan het vuur van een altijdbrandende oven van het fornuis.

De in 1901 door architect P. van Genk gebouwde neogothische kerk ligt in een flauwe bocht van de statige Baronielaan die het centrum van de stad verbindt met het Mastbosch. Een ideale locatie voor kerkbezoek, zou men denken, maar het aantal bezoekers holde achteruit en ruim tien jaar geleden besloot de toenmalige bisschop van Breda, Ernst, op verzoek van het parochiebestuur om de kerk aan de eredienst te onttrekken.

Het gevolg was een kleine volkswoede. Na het bisschoppelijke besluit hield een groep parochianen een bezettingactie, die enkele weken later echter op last van de rechter moest worden beëindigd. Daarop besloten de kerkgangers de zondagse vieringen voort te zetten in achtereenvolgens een klaslokaal van een ernaast gelegen school, een gymzaal, een huis aan de Baronielaan, een houten keet van een hobbyclub en tenslotte twee geschakelde bouwcontainers.

Vier jaar geleden ontstond een kleine scheuring binnen de groep parochianen, toen een aantal van hen, aangevoerd door de familie De Jong, aan de krakers toestemming vroeg en kreeg de vieringen in de voormalige Mariakapel binnen de kerk te houden. Daar verzamelen zich sindsdien iedere zondag twintig katholieken. De missen werden aanvankelijk opgedragen door priesters uit België, nu bij toerbeurt ook door priesters uit het bisdom zelf. De diensten in de bouwcontainers trekken eveneens twintig bezoekers. De containergroep wil niet met de kraakbeweging vereenzelvigd worden, de denkbeeldige drempel om de kerk te betreden is te hoog omdat het bisdom het houden van liturgische vieringen in de kerk immers heeft verboden.

De krakers hebben geen bezwaar tegen de zondagse vieringen. “Meestal liggen we uit te slapen”, zegt François, de enige van de vijf krakers die er vanaf het eerste begin bij betrokken is geweest. De afspraak is dat de krakers gedurende de viering geen muziek draaien. Hooguit blaft er soms een hond of loopt een kat tussen de biddende mensen door. De krakers staan er niet onsympathiek tegenover. François: “Het is niet mijn geloof, maar ik vind het wel grappig om de mensen te horen zingen.”

De kerk is in de loop van de jaren in de handen van verschillende projectontwikkelaars geweest, maar nooit werden de plannen voor woningbouw op de plaats van de kerk daadwerkelijk uitgevoerd. De gemeente Breda heeft onlangs een sloopvergunning afgegeven aan Ouwehand Bouwgroep uit Katwijk, onder de voorwaarde dat de kerk niet door de Rijksdienst voor de Monumentenzorg tot monument wordt aangewezen. Daarover wordt binnenkort een besluit verwacht.

Onlangs trok de familie De Jong de stoute schoenen weer eens aan en lanceerde, via een artikel in dagblad De Stem, een jaren geleden al eens door het bisdom en door het landelijk secretariaat van de bisschoppenconferentie afgewezen plan voor de bouw van een crypte in of bij de kerk.

Het plan houdt in dat in ruil voor een gift van vijf- tot tienduizend gulden ten bate van de restauratie van de kerk de overledene wordt bijgezet in een crypte of colobarium. “De bijzetting is minimaal voor een periode van vijftig jaren uit de overtuiging dat hoewel het aardse leven eindig is er een vervolg zal zijn in het hiernamaals”, aldus een brochure die belangstellenden over de streep moet trekken. Het is de bedoeling de lijkkisten te plaatsen in nissen in een muur, buiten in de tuin of, als de Wet op de lijkbezorging dat niet verbiedt, onder de kerk zoals vroeger.

Een handvol gegadigden heeft zich alvast voor een plekje aangemeld bij de door de familie De Jong opgerichte Nationale Vereniging Salvator, die zich inzet voor het behoud van kerkgebouwen. De familie De Jong hoopt met het initiatief een herdenkingscultuur rond de Heilig Hart Kerk in in het leven te roepen, die zou kunnen leiden tot het herstel van het gebouw als parochiekerk. De krakers moeten in dat scenario het veld ruimen.

De krakers weten dat het zo'n vaart voorlopig niet zal lopen, maar vinden het ook om andere redenen geen goed plan, zegt François terwijl hij in de keuken een sigaret rolt. Medebewoner Babbe schilt schorseneren voor het avondeten. François: “We kunnen het goed met de familie de Jong vinden, het zijn prima mensen, maar wij staan niet achter dit plan van de grafstenen. Wij zouden liever hebben dat de kerk geschikt wordt gemaakt voor een levende cultuur.”

De krakers willen het liefst dat het voormalige godshuis wordt omgebouwd tot een alternatief centrum voor geloof, cultuur en politiek, met woon- en atelierruimten voor kunstenaars, waarin de persoonlijke ontwikkelingen van de mens centraal staat. Francois: “Ik ben voorstander van activiteiten die uit de mensen voortkomen. Ik ben tegen het idee van brood en spelen, het voorkauwen van cultuur, het televisieachtige consumeren. Het katholieke geloof van vroeger was ook een vorm van televisie kijken. Ik ben tegen godsdienstige systemen. Ik ben voor kleinschaligheid.”

Niet iedereen kan als bewoner in de kerk terecht. Potentiële bewoners moeten actief zijn in het alternatieve circuit, en ook zijn niet alle media welkom. François: “Met SBS 6 willen we niets te maken hebben. Maar ja, ze stonden al te filmen voordat we de deur hadden opengedaan.” Babbe: “Ik had laatst de KRO aan de lijn. Ik heb niks gezegd. De KRO is een kutomroep.” De krakers weten waar ze over praten, want behalve over gas, water en elektriciteit beschikken ze ook over kabeltelevisie.

Het bisdom Breda bestempelt de familie De Jong als “luchtrijders”. Volgens het bisdom is er geen sprake van dat de kerk ooit weer wordt gebruikt voor de eredienst. Eind vorig jaar besprak de Diocesane Pastorale Raad, een breed adviesorgaan van bisschop Muskens, de zorgwekkende toekomst van de 168 kerkgebouwen in het bisdom, die bij drie missen per weekeinde een bezettingsgraad van twintig procent hebben. Veel te weinig. Het bisdom verwacht dat binnen enkele jaren het aantal kerkgebouwen in het bisdom zal zijn gehalveerd. “Je kunt erop staan wachten tot de kerken in elkaar donderen omdat ze niet meer onderhouden kunnen worden”, aldus een woordvoerder van het bisdom. Er zijn ergere dingen dan kerksluiting, schreef bisschop Muskens vorig jaar. “Kerkgebouwen kunnen belangrijk zijn, maar het geloof hangt er niet echt van af.”