Labour: regering blinkt uit in cynisme

LONDEN, 27 FEBR. Eén enkele stem redde gisteravond twee Britse bewindslieden van de politieke ondergang. Eén enkele stem voorkwam dat de regering de vertrouwensvraag moest stellen die had kunnen leiden tot de val van het kabinet.

Dat er geen koppen rolden, lag in elk geval niet aan Labour-parlementslid Terry Patchett. De fractie had hem per ambulance naar het Lagerhuis laten komen. Want het landsbelang riep en elke stem telde. Daarom moest ook David Jamieson, begeleid door een dokter, in het Lagerhuis verschijnen. Al had hij vorige week nog een open hart-operatie ondergaan.

De Britse politiek is hard, en harder naarmate er meer op het spel staat. Gisteren bij het debat over het rapport-Scott was de politieke inzet hoog. Niet alleen de toekomst van twee kabinetsleden stond ter discussie, ook de reputatie van de regering en de kwaliteit van de Britse democratie.

Na drie jaar onderzoek had rechter Richard Scott een vernietigend oordeel geveld over de rol van de overheid bij militaire leveranties aan Irak. Zijn 1.800 pagina's dikke rapport is één lange aanklacht tegen incompetentie, geheimzinnigheid en machtsmisbruik. Volgens Scott hebben bewindslieden aan het eind van de jaren tachtig de exportregels voor Irak gewijzigd in het diepste geheim. Ze hebben het parlement daarover niks verteld. In reactie op kamervragen hebben ze tientallen keren gelogen.

Ook stonden ze toe dat drie directeuren van een machinefabriek op verdenking van illegale export voor de rechter werden gebracht. Terwijl de regering met die leveranties had ingestemd en één van de directeuren voor de Britse veiligheidsdienst werkte. Ontlastend bewijsmateriaal werd de verdediging onthouden omdat vier bewindslieden zogeheten immuniteitsverklaringen hadden getekend op advies van de procureur-generaal.

Bij de publikatie van het rapport elf dagen geleden had de regering zich vastgebeten in enkele verzachtende passages. Bewindslieden hadden geen boze bedoelingen gehad. Ze hadden geen complot gesmeed om de waarheid te verhullen. Voor Ian Lang, minister van handel en industrie, was dat aanvankelijk reden te verklaren dat het rapport de regering “van alle blaam gezuiverd had”.

Maar gisteren tijdens het debat stelde hij zich aanzienlijk nederiger op. Hij erkende dat Scott de vinger op een aantal ernstige tekortkomingen had gelegd. Hij gaf toe dat er fouten waren gemaakt. Hij kondigde een aantal maatregelen aan om de rechtszekerheid en de doelmatigheid binnen het overheidsapparaat te vergroten. Maar hij weigerde om in te stemmen met een wet op de openbaarheid van bestuur. Zo'n wet zou maar duur en inflexibel zijn en het gezag van het parlement ondermijnen.

De oppositie heeft de regering steeds verweten dat ze het parlement in opperst cynisme als voetveeg gebruikt. Eerst misleidt ze het parlement. Vervolgens hoeven de verantwoordelijken daar niet eens voor te boeten. “Geen spoor van spijt en geen ontslagen. Dit is niet alleen een regering die niet in staat is om de schuld op zich te nemen”, verklaarde Labour-woordvoerder Robin Cook gisteren in het Lagerhuis. “Dit is een regering die geen schaamte kent.”

Met de haklust van een slager en de precisie van een chirurg fileerde hij het optreden van de regering, kwistig met de meest belastende passages uit het Scott-rapport strooiend. Hij beschuldigde premier Major en zijn voorganger Margaret Thatcher die van de wijziging van de exportregels hadden geweten. De Conservatieve fractie, die tijdens het debat bij herhaling luidruchtig haar steun aan de regering betuigde, viel bij het betoog van Cook vrijwel stil. Ook de twee bewindsleiden die het zwaarst op de korrel werden genomen - staatssecretaris William Waldegrave en procureur-generaal Nicholas Lyell - reageerden onder het verbaal geweld als verdoofd.

“Er was een tijd dat hameren op individuele verantwoordelijkheid en hooghouden van de parlementaire onafhankelijk werden beschouwd als Conservatieve waarden” zei Cook, zich daarmee richtend tot potentiële dissidenten in de Tory-fractie. Hij riep hen op mee te stemmen met de oppositie, niet om de regering een nederlaag te bezorgen, maar “omdat de kwaliteit van de democratie in dit land op het spel staat”.

Twee Conservatieve parlementariërs trotseerden de woede van hun fractie om gehoor aan die oproep te geven. Hun kritiek kwam nog veel harder aan dan de frontale aanval van Cook omdat ze er niet op uit waren het kabinet te schaden. Vanaf de groene banken achter de regering trof hun oproep aan Waldegrave en Lyell om een eerbare aftocht te blazen de beide bewindslieden als een dolkstoot in de rug.

In een hartstochtelijke toespraak zei het Conservatieve parlementslid Quentin Davis dat de regering het parlement niet langer voor de gek moet houden. Hij verklaarde dat hij het kabinet niet van “een bijzonder bekwame bewindsman wilde beroven” die hij ook bijzonder hoog acht. Maar Waldegrave heeft een grote fout gemaakt door het parlement te misleiden, wat zijn overwegingen ook geweest zijn, zei Davis. “Iemand moet verantwoordelijkheid nemen. Het principe dat bewindslieden verantwoording schuldig aan het parlement zijn moet worden hersteld.”

Zijn Conservatieve collega Richard Shephard zei dat hij gebeden had om “een minder cynische reactie” van de regering op het Scott-rapport. De grondwet wordt gecorrumpeerd als we toestaan dat bewindslieden het parlement voorliegen”, verklaarde hij met overslaande stem.

    • Dick Wittenberg