Skokie of Zwolle

DE DEMONSTRATIE van rechts-extremisten zaterdag in Zwolle heeft reacties vol afkeer opgeroepen. Gezien het kwalijke gedachtengoed dat groeperingen als de Centrumdemocraten en CP'86 uitdragen is daartoe alle reden. Burgemeester Franssen van Zwolle moet van velen in de afkeuring delen omdat hij de demonstratie niet verbood. Dat is niet eerlijk. De demonstratievrijheid berust op de Grondwet en die is, zoals dat heet, kleurenblind. De burgerlijke vrijheden gelden zonder aanziens des persoons. Daarbij past niet het automatische demonstratieverbod dat in feite van Franssen werd gevraagd.

De bereidheid controversiële meningsuitingen toe te staan vormt een lakmoesproef voor een democratische rechtsstaat. Dat heeft niets te maken met sympathie voor Janmaat en consorten maar alles met het zelfrespect dat de samenleving speciaal tegen hen overeind moet houden. Bij het beginsel van demonstratievrijheid past niet het verbieden van betogingen alleen wegens de inhoud. Pas als demonstranten daadwerkelijk over de schreef gaan is er reden voor ingrijpen. De justitie zit met name CP'86 de laatste tijd ook behoorlijk op de huid, en dat is een nuttige waarschuwing. Maar een preventief uitingsverbod is een laatste middel dat slechts is toegestaan op grond van ernstige vrees voor ordeverstoringen.

De kans op tegendemonstraties is de laatste jaren door burgemeesters wel wat erg gemakkelijk uitgeroepen tot een “bestuurlijke overmachtssituatie” om op grond daarvan rechtsextremistische demonstraties te verbieden. Het grondrecht van de demonstratievrijheid verplicht hen juist tot het treffen van “passende maatregelen” om ook een controversiële demonstratie een kans te geven. Uiteraard met volledig behoud van de strafrechtelijke verantwoordelijkheid. TOT HET ONMOGELIJKE is natuurlijk geen burgemeester gehouden. De klassieke nachtmerrie is Skokie, een voorstad van Chicago met veel joodse inwoners (onder wie overlevenden van de Holocaust), die in de jaren zeventig werd uitgekozen door een neonazipartijtje voor een demonstratie bij de verjaardag van Adolf Hitler. In deze test-case is een formeel verbod tot tweemaal toe gestrand bij de Amerikaanse rechter, al valt staande te houden dat met een dergelijke provocatie toch werkelijk een grens wordt overschreden. Men kan echter moeilijk volhouden dat een dergelijke grens het afgelopen weekeinde in Zwolle was bereikt.