'In Zwolle begon de victorie'

ZWOLLE, 26 FEBR. Op de Nieuwe Havenbrug in Zwolle fietst een vader met zijn dochtertje in het kinderzitje achter de stoet van rechts-extremisten. “Eigen volk eerst, eigen volk eerst”, scanderen de demonstranten. Langzaam fietsend buigt de man voorover naar zijn dochtertje en stelt haar gerust. “Wij gaan zo meteen mooi rechtsaf. Dit zijn geen aardige mensen.”

Op deze zaterdag is Zwolle het decor van een van de eerste legale demonstraties van de Centrumdemocraten (CD) en CP '86. Ruim honderd rechts-extremisten trekken door de Zwolse binnenstad uit protest tegen het feit dat ze geen zaalruimte kunnen huren voor bijeenkomsten.

“Het is voor ons een doorbraak als dit goed afloopt”, zegt H. Ruitenberg, raadslid van CP'86 in Zwolle. De rechts-extremisten staan op het punt vanaf het stationsplein te vertrekken. De partijen willen volgens Ruitenberg laten zien dat ze netjes kunnen demonstreren. “Als we geaccepteerd willen worden, moeten we ons goed profileren”, aldus het raadslid.

Om elf uur begint de tocht richting het centrum van Zwolle. De stoet bestaat uit Tweede-Kamerleden Janmaat, Schuurman en Zonneveld, diverse raadsleden en medestanders. Tussen de groep loopt een tiental getatoeëerde skinheads. 'Eigen volk eerst', 'Nederland blank', 'Nederland voor de Nederlanders' en 'vol is vol' klinkt het even later in de winkelstraten. De politie grijpt niet in, Zwollenaren kijken bedeesd toe. Een enkeling is boos. “Kanker Janmaat”, schreeuwt een Marokkaanse man. “Jullie gunnen een ander niks”, roept een vrouw. “De burgemeester is een klootzak”, zegt een jonge Turk.

Burgemeester J. Franssen geeft aan het eind van de middag tekst en uitleg over zijn beslissing de demonstratie van extreem-rechts toe te staan. De vrijheid van betoging kan volgens hem alleen worden beperkt als er een grote kans bestaat op verstoring van de openbare orde. “Ik kan als burgemeester geen rekening houden met de inhoud van de demonstratie of de openbare gevoelens. Hoe afschuwelijk ik het ook vind.”

Collega-burgemeesters mogen zich bij een verbod van extreem-rechtse demonstraties dan beroepen op verstoring van de openbare orde, feitelijk vaardigen zij een verbod uit op inhoudelijke gronden, meent Franssen. De burgemeester, die ook voorzitter is van de landelijke organisatie van minderheden Forum, vindt dat een oneigenlijk middel.

Eerder die dag roept CD-leider Janmaat op de multiculturele samenleving af te schaffen. Zijn speech duurt nog geen minuut - de politie staat het gebruik van geluidsapparatuur niet toe. En Janmaat wil zijn “keel niet kapot schreeuwen”. Binnen een uur is de stoet terug bij het station. Gemeenteraadslid J. Stoops (CD) uit Den Haag is tevreden. “Ik ben Franssen hier zeer dankbaar voor. Dit is nog maar een begin. Het was misschien een opkomst van niks, maar alle begin is moeilijk.”'s Middags zorgen ruim duizend 'tegendemonstranten' voor een luid protest tegen extreem-rechts en het besluit van Franssen. De Zwolse burgemeester krijgt het verwijt extreem-rechts in de kaart te hebben gespeeld. Volgens het Zwolse raadslid A. Wever (GroenLinks) is er sprake van een precedent. “De extreem-rechtse partijen zullen burgemeesters er nu op wijzen dat ze rustig kunnen demonstreren. Zwolle gaat voor extreem-rechts de geschiedenisboekjes in als de stad waar de victorie begon.”

    • Herman Staal