Films die reizen door de tijd

BERLIJN, 26 FEBR. Twelve Monkeys, de luidruchtige en verwarde nieuwe film van Terry Gilliam, waarin Bruce Willis vanuit het jaar 2035 naar 1996 wordt verplaatst, is niet de enige competitiefilm in Berlin die door de tijd reist. Een favoriet voor de Gouden Beer is bijvoorbeeld de Richard III van regisseur Richard Loncraine, gebaseerd op de voorstelling van Richard Eyre die Shakespeares koningsdrama situeerde onder Britse fascisten in de jaren dertig. En Nixon van Oliver Stone kan opgevat worden als een King Lear uit 1973.

Kostuumdrama's gaven dit jaar de toon aan: vooral de verfilming door Ang Lee van Jane Austens Sense and Sensibility en Stephen Frears' Mary Reilly over de dienstbode van Dr. Jekyll en Mr. Hyde kennen hardnekkige verdedigers, naast schouderophalende reacties over de overbodigheid van het herkauwen van oude koek.

Geen festival ter wereld kan meer het belang van de filmhistorie ontkennen. De zoals gebruikelijk voorbeeldige retrospectieven van Berlijn waren dit jaar gewijd aan de regisseurs Elia Kazan en William Wyler en de acteur Jack Lemmon. Misschien wel de beste film die ik dit jaar in Berlijn zag was A Face in the Crowd uit 1957: een hoogst actuele verhandeling over de val van een door de commerciële televisie tot volksheld uitgegroeide non-valeur.

Ook presenteerde het festival een gerestaureerde versie van F.W. Murnau's Faust (1926) en Lumière et compagnie, een heel bijzondere, leerzame en af en toe ontroerende compilatie van met de Cinématographe van de gebroeders Lumière door veertig regisseurs van nu opgenomen filmpjes van precies 52 seconden, de lengte van een film van honderd jaar geleden. De opdracht was dat er geen montage plaats mocht vinden en dat er maar drie 'takes' gedraaid mochten worden. Niet iedereen hield zich aan die beperking: David Lynch monteerde zich een ongeluk, andere regisseurs hadden aan drie opnamen niet genoeg. De film toont ook hoe de regisseurs werkten en laat hen elk drie vragen beantwoorden. Heel verrassend is het om het effect van de doffe textuur van de Cinématographe terug te zien in eigentijdse beelden. De mooiste filmpjes, zoals die van de Iraniër Abbas Kiarostami en van de Fransman Régis Wargnier, die François Mitterrand door een laantje liet lopen, respecteren de eenvoud van de 'primitieve' cinema.

Historisch is tenslotte ook de Europese première op de op een na laatste dag van John Lasseters Toy Story, de eerste volledig met de computer vervaardigde driedimensionale animatiefilm van de Disney-studio. In tegenstelling tot wat de trailer in het vooruitzicht stelde is Toy Story geen kinderachtig maakwerk, maar een volwassen animatiefilm met een puntig scenario, dat de identiteitscrises van levend speelgoed belicht en zelfs de psychologische term 'lasernijd' (van een cowboy jegens een ruimtevaartrobot) lanceert.