Angst verandert stadion in begraafplaats

ROTTERDAM, 26 FEBR. Supporters die slechts een reden zien om zich te roeren wanneer een speler van hun favoriete club onreglementair van de bal wordt gezet, voetballers die allen na afloop voldaan in de kleedkamer terugkeren, trainers die schaamteloos gebrek aan wedstrijdritme en nadelige speel- en weersomstandigheden als excuus aanvoeren voor de matige verrichtingen van hun elftal. Het kan niet anders of dat moeten de reacties zijn op een wedstrijd die in 0-0 eindigde. Geen sfeer, geen strijd, geen spanning en geen emotie. Feyenoord en PSV hadden er nochtans vrede mee: ze verloren niet.

Zo kil als de avondlucht boven de Kuip, zo onbehaaglijk als het weer en zo dood als een zondag in een stad waar doordeweeks hard wordt gewerkt, zo deprimerend en zieltogend kan voetbal in Nederland toch niet zijn? Was er dan geen reden voor de voetballers van Feyenoord en PSV om zich van hun mooiste kant te laten zien? Was er dan geen bron van inspiratie? Was er dan geen aanleiding voor een boeiende avond in onze verkilde samenleving? Was er dan geen plichtsgevoel jegens de supporters? Heeft een voetbalwedstrijd dan geen zin? Of worden voetballers en trainers verlamd door angst, angst voor verlies van punten, geld en status? Voetbal pleegt geassocieerd te worden met emotie en avontuur. Maar wie daarvoor gisteren naar Rotterdam was gekomen, moet teleurgesteld huiswaarts zijn gekeerd.

Het zou nog meegevallen zijn wanneer de PSV'er Luc Nilis zeven minuten voor tijd doel had getroffen in plaats van de paal. Niet omdat PSV een doelpunt, dan wel de overwinning verdiende, maar dan had tenminste een voetballer gescoord met drang naar avontuur en kunstzinnigheid in zijn lijf. Waar vind je ze nog die voetballers die boven de middelmaat uitstijgen, die een individuele actie kunnen en vooral durven maken, die zich niet gedwee onderwerpen aan de wetten van de collectiviteit?

Dat trainers zich verdiepen in teambuilding en automatisering van het voetbal is begrijpelijk. Ze willen winnen, ze willen effectiviteit en absolutie. De meeste liefhebbers daarentegen, daar lijkt het op, prefereren vooral avontuurlijk voetbal boven doelmatig voetbal. Afleiding, verrassing, opwinding willen ze. Gespreksstof willen ze, om de ellende in de wereld te vergeten. Gelukkig zijn er nog trainers als Kevin Keegan van Newcastle United, zelf ooit als voetballer een avonturier, die zijn elftal versiert met artiesten als Beardsley, Ginola en Asprilla. Onoverwinnelijk is Keegans elftal niet, maar wie Newcastle United zaterdag tegen Manchester City wanhopig zag strijden, met onvergetelijke momenten, onvoorspelbare doelpunten, gekke overtredingen en nota bene een 3-3 uitslag als triomf, moet zich gisteravond tijdens Feyenoord-PSV hebben gewaand op een begraafplaats.

PSV zou Ajax als vaandeldrager van het moderne voetbal in Nederland kunnen verstoten, wordt stilletjes gehoopt door menigeen die veel, heel veel sensatie wil. Zelfs zonder zijn Braziliaanse geestelijke Ronaldo zou PSV in staat moeten zijn Ajax te ontheiligen. Gezien zijn financiële macht, gezien de talenten van zijn spelers en trainer, gezien de teamgeest, de spelpatronen en produktiviteit is die mogelijkheid nadrukkelijk aanwezig. Maar zoals PSV gisteravond tegen Feyenoord speelde, lijken zelfvertrouwen en vastberadenheid nog te weinig ontwikkeld. Wie over zoveel kracht en talent beschikt als PSV, moet Feyenoord met aanvallend voetbal eenvoudig kunnen verslaan. Maar misschien is dat wel de achterstand die PSV heeft op Ajax, dat eigenlijk altijd uitgaat van zijn eigen (aanvallende) kracht. Waarom werden Jonk, Cocu, Eykelkamp en Nilis geïntimideerd door hun Rotterdamse tegenstanders? Het excuus van trainer Advocaat, dat gebrek aan wedstrijdritme en het slechte veld bijna onoverkomelijke hindernissen waren, was niet afdoende. PSV was bang om te verliezen, PSV leek bang te zijn geconfronteerd te worden met een speelwijze zoals Feyenoord die de laatste jaren hanteerde: sluw, hard, meedogenloos, vuil, smerig, ordinair met een gouden randje - straatvoetbal van het zuiverste soort.

Maar Feyenoord is een beetje veranderd, althans de voetballers. De schoffies die onder trainer Van Hanegem nog hun gang konden gaan en daarmee de wereld van de tegenstander vaak op zijn kop zetten, zijn verdwenen of hebben zich inmiddels geschikt naar de normen en waarden van trainer Haan. Voetballers met labiele karakters als De Wolf, Van Gobbel, Witschge en Blinker zetten niet meer de toon bij Feyenoord. De rationeel reagerende Haan gaat in tegenstelling tot de primair reagerende Van Hanegem uit van beheersing en van verstandelijk vertoon. Feyenoord heeft de ambachtsschool van Van Hanegem verruild voor de sociale academie van Haan.

Een beetje jammer is het eerlijkheidshalve wel dat Feyenoord even niet meer met zijn ziel voetbalt. De primitieve taferelen van weleer konden weliswaar een choquerende werking hebben, een verrijking voor een rusteloze geest waren ze wel. Zoals Feyenoord nu voetbalt is het spel nogal plichtmatig en voorzichtig, en dat is allerminst inspirerend voor de ongeduldige supporters. Laten we Haan en diens intelligentie maar het voordeel van de twijfel geven. Omdat hij terug is gegaan naar de basis van voetbalspel, de soberheid en de eenvoud, en dat het afstandelijke grijs van vandaag het agressieve rood is van morgen.

Feyenoord speelde gisteren als een team, zoals PSV speelde als een team. De spelers stelden zich in dienst van de collectiviteit en het resultaat. Ze passten voorzichtig op een medespeler, ze schoten risicoloos op doel, ze maakten schaamteloos overtredingen en ze deelden de punten. Meer valt er echt niet te melden. Het was koud, het waaide flink, het was oervelend. Het was alsof ze een management-cursus hadden gevolgd in effectiviteit: Commercieel voetbal als kunst met een rugnummer.

    • Guus van Holland