Sportkanaal als essentiële inkomstenbron

Het onderwerp raakte ondergesneeuwd door de felle debatten over het media-contract, maar in feite nam de algemene vergadering betaald voetbal donderdagavond nóg een unieke beslissing: de afschaffing van het transfersysteem per 1 juli. Nederland loopt voorop met de beëindiging van het binnenlandse vergoedingenstelsel.

ROTTERDAM, 24 FEBR. De clubs hadden eergisteren in Amersfoort eigenlijk niet veel keus. Ze moesten wel instemmen met het media-contract omdat het sportkanaal voor een noodzakelijke bron van inkomsten zorgt. Noodzakelijk omdat de afschaffing van het transfersysteem voor veel clubs een verliespost bij de exploitatie kan opleveren. Berekeningen van de studiecommissie vergoedingensysteem, die de KNVB naar aanleiding van het Bosman-arrest heeft ingesteld, wijzen op een direct vermogensverlies van 35 miljoen gulden voor het betaalde voetbal. Voor de langere termijn kan de schade groeien naar zeker 150 miljoen gulden. Want elk jaar lopen er weer contracten af van spelers die de clubs niets meer opleveren. Weg is het mooie beeld dat bestuurslid G. Bouwer vorig jaar nog schilderde over de florissante financiële positie van de clubs die in het seizoen '93-'94 gezamenlijk voor het eerst sinds 1986 op een positief saldo (6,5 miljoen gulden) waren uitgekomen.

De KNVB schat dat 25 procent van alle clubs dit seizoen tegen een exploitatietekort aanlopen omdat zij tot nog toe hun tekorten konden afdekken met vergoedingen van transfers. Vanaf volgend seizoen zullen clubs bovendien dieper in de rode cijfers raken omdat zij vaak gedwongen worden hogere salarissen uit te betalen aan spelers van wie deze zomer het contract afloopt, of aan voetballers bij wie tussentijds de verbintenis is opengebroken en verlengd. Kortom, de clubs zullen de 2,9 miljoen gulden die zij krijgen van de tv-rechten hard nodig hebben om hun financiële huishouding op orde te krijgen. Daarvan moet zeven ton worden besteed aan zogeheten doeluitkeringen zoals structurele verbeteringen in de stadions en jeudopleiding. De verwachting is dat de bijna drie miljoen gulden voor veel BVO's (Betaald Voetbal Organisaties) lang niet toereikend zal zijn. Zij zullen inventief moeten omgaan met sponsors nu de exposure wordt opgewaardeerd door het sportkanaal.

Te meer daar ook veel financiers, die samen ongeveer vijftig miljoen gulden in het betaalde voetbal steken, door de afschaffing van het transfersysteem in een klap hun zekerheid, de speler, kwijt zijn. Geldschieters als voetbalfan Nol Hendriks van Roda JC zullen niet de behoefte hebben 'hun' club de nek om te draaien. Maar banken bijvoorbeeld hebben weinig te maken met sentimenten en dat kan leiden tot onmiddellijke liquiditeitsproblemen.

Sparta is een club die aan den lijve de gevolgen van het wegvallen van het transfersysteem ondervindt. De Rotterdammers maakten jarenlang hun begroting sluitend door inkomsten uit transfers van spelers die werden opgeleid in de eigen kweekvijver. Sparta heeft de laatste jaren naar een bredere financiële basis gezocht door activiteiten op commercieel gebied. Toch ziet de huidige nummer zes uit de eredivisie zich voor een probleem geplaatst omdat er aan het einde van het seizoen contracten van zeventien spelers aflopen. “Met drie spelers zijn we al een contractverlenging overeengekomen”, zegt voorzitter P. van der Burg, “met zeven á acht voetballers willen we nog overeenstemming bereiken.”

Het bestuur van Sparta zal in mei bekijken wat er met de resterende groep van vier tot vijf spelers gaat gebeuren. Voor hen moet het ergste worden gevreesd. Van der Burg merkt daarbij op dat Sparta met een selectie van 23 voetballers al een relatief grote groep bezat. Voor het gezelschap van zeven á acht 'dragende' spelers zal Sparta aanzienlijk beter moeten betalen. Van der Burg: “We kunnen en willen geen echte topsalarissen geven. Dennis de Nooijer zal bij ons nooit vijf ton verdienen. Dat tast het collectief aan. Dan zouden voetballers straks niet meer voor elkaar willen werken. Ik had liever gezien dat de clubs in een convenant hadden afgesproken om pas op 1 januari 1997 de binnenlandse transfers af te schaffen. Tot die tijd hadden we met een soort overgangsregeling kunnen werken, bijvoorbeeld door vijftig procent van de oorspronkelijke vergoedingssom in rekening te brengen. Geen enkel land heeft zo snel gehandeld als Nederland.”

De KNVB wil echter dat de clubs per 1 juli met een schone lei beginnen. Bestuurslid Bouwer liet donderdag weten dat de UEFA kansloos is in het streven naar een overgangsregeling. Dat zal het Europese Hof nooit toestaan. Van der Burg: “We werken straks dankzij het sportkanaal met een begroting van acht miljoen gulden. Ajax en PSV (begroting ongeveer 30 miljoen, red.) ontvangen echter ook meer geld uit de tv-pot. Het gat met de topclubs was al gigantisch groot, het wordt nu nog erger.”

De KNVB streeft naar een convenant tussen de clubs om de jeugdopleidingen te beschermen en te voorkomen dat jonge voetballers al voor hun profloopbaan worden overgenomen. Gedacht wordt aan een vergoedingenstelsel, die een club schadeloos stelt voor de gemaakte opleidingskosten. Een speler van achttien die vier jaar de jeugdopleiding heeft doorlopen, zou dan enkele tienduizenden guldens moeten kosten. De spelersvakbond VVCS, die in de algemene vergadering is vertegenwoordigd door de Centrale Spelersraad, voelt niets voor zo'n regeling. Secretaris M. Snoeck: “Er mag onder geen beding een alternatief transfersysteem in deze categorie voetballers ontstaan. Dan krijg je straks een situatie dat een spelertje van veertien dat met zijn ouders mee verhuist van Groningen naar Maastricht niet bij MVV zou kunnen voetballen. We zullen op een creatievere manier een systeem van vergoedingen moeten bedenken.”

Snoeck refereert aan een voorstel van A. van Os, die ook zitting heeft in de studiecommissie. De penningmeester van Ajax ontwikkelde een plan om jeugdspelers langjarige contracten aan te bieden. Hun honorarium maakt ze in die situatie minder gewild voor andere clubs. Kleine BVO's zullen echter weinig hebben aan zo'n regeling.

Wat betekent de afschaffing van het transfersysteem nu precies voor de profvoetballer? Vanaf 1 juli is hij in Nederland vrij om te gaan te staan waar hij wil tenzij hij nog een doorlopend contract heeft. De clubs hoeven de spelers niet meer voor 15 mei een nieuwe verbintenis aan te bieden om hem te kunnen ontslaan. Zoals in een normale arbeidsrechtelijke situatie zullen beide partijen straks wel een opzegtermijn in acht moeten nemen.

Clubs zullen te allen tijde een doorlopend contract moeten afkopen om in het bezit van een speler te komen die nog een verbintenis heeft. Een profvoetballer uit de zestien EG-landen alsmede Liechtenstein, Noorwegen en IJsland mag na afloop van zijn contract naar een club in een andere lidstaat zonder dat daarvoor een vergoedingssom kan worden gevraagd.

Er is alleen nog een uitspraak van de rechter voor nodig om te zorgen dat ook spelers van buiten de EG straks gevrijwaard blijven van transferbedragen. Nu kan Ajax nog tien miljoen gulden vragen aan een Italiaanse club voor Kanu. Het blijft de vraag of dit niet in strijd is met het gelijkheidsbeginsel en de wet die bepaalt dat niemand mag discrimineren op grond van nationaliteit. De zaak-Dumitrescu, die van Tottenham Hotspur naar West Ham wil overstappen, zal in dit opzicht bij het Europese Hof veel duidelijkheid verschaffen.

De algemene verwachting vóór de afschaffing van het transfersysteem was dat slechts de toppers van een elftal in de salarissfeer gaan profiteren. Voor de groep spelers van acht tot en met zestien wordt de situatie eerder minder rooskleurig. Snoeck: “Zij zitten inderdaad in een nadelige positie. Toch zullen de clubs ook het middenkader moeten meetrekken, anders worden de verschillen in een elftal te groot. Uiteindelijk zal het dus voor die tussengroep wel meevallen.”

De contractbegeleiders van de VVCS maken sinds het Bosman-arrest op 15 december 1995 overuren. Vitesse heeft het snelst geanticipeerd met verschillende aankopen. Feyenoord plukt overal jonge talenten weg om ze te stallen bij Excelsior. De gemiddelde looptijd van een contract is volgens Snoeck gestegen van twee naar vijf jaar. “Er vertrekken meer spelers naar het buitenland dan normaal. Dat is tijdelijk. De Nederlandse clubs zullen op hun beurt niet te veel buitenlanders kunnen aantrekken. Dat zou niet aantrekkelijk zijn voor de doelgroep. Stel dat Feyenoord met tien buitenlanders uitkomt, daar zou de Rotterdammer zich niet meer in herkennen.”

Sparta-voorzitter Van der Burg verwacht vooral een intocht van spelers uit Engeland en enkele Scandinavische landen. “Dat zal de trend worden. Een prof uit de Engelse tweede divisie verdiende tot voor kort net iets meer dan een voetballer uit onze eredivisie. Door de hogere salarissen is die situatie gelijk getrokken.”

    • Erik Oudshoorn