Overwonnen onvruchtbaarheid

Concert: Nederlands Philharmonisch Orkest o.l.v. Hartmut Haenchen met Charlotte Margiono, sopraan. Programma: muziek van R. Strauss. Gehoord: 22/2 Concertgebouw A'dam. Herhaling: 26/2 aldaar; 23/3 Vredenburg Utrecht.

Februari is voor het Nederlands Philharmonisch Orkest en dirigent Haenchen de Straussmaand. In het Amsterdamse Muziektheater wordt bij de Nederlandse Opera op uitstekende wijze Die Frau ohne Schatten begeleid. En op een serie Strauss-concerten klinkt de symfonische fantasie uit Die Frau ohne Schatten, voorafgegaan door Tod und Verklärung en de Vier letzte Lieder. De fantasie uit Die Frau ohne Schatten heeft met de opera weinig meer van doen dan de muzikale thema's, al is het nog verrassend hoe veel hier lijkt ontleend aan Till Eulenspiegel en Der Rosenkavalier. De fantasie is een nergens echt interessant soort doorgecomponeerde suite, waarbij de maximaal opgevoerde dramatiek van de zangstemmen geheel is verdwenen. De grote vorm - na een laatste heftige climax volgt een slot met een katharsis - is dezelfde als die van Tod und Verklärung, ook al omdat de programmatische ontwikkeling identiek is. In Die Frau ohne Schatten gaat het om de overwinning op onvruchtbaarheid (dood) die verkeert in eeuwig leven in getransformeerde staat (het verwekken van nageslacht).

Wat dat betreft is de programmering voorbeeldig: het thema van Tod und Verklärung klinkt immers ook aan het slot van de Vier letzte Lieder. Haenchen begon Tod und Verklärung mooi gedetailleerd en contrastrijk, maar het erg lage basistempo waaraan hij streng vasthield, maakte deze uitvoering meer een academische oefening in crescendo en diminuendo dan een aangrijpend verslag van een worsteling op leven en dood.

In de Vier letzte Lieder, uitgevoerd in nogal eenvormige tempi, kwam de prachtig zingende Charlotte Margiono tot een fraaie verdeling van de interpretatieve accenten. De eerste drie liederen vertoonden een opbouw naar steeds sterkere betrokkenheid. Die bleek ook uit de gebaren in de richting van het publiek. Im Abendrot klonk vervolgens geheel verinnerlijkt met aan het slot een gezongen suggestie van gestamel: 'Wie sind wir wandermüde - ist dies etwa der Tod?'