Lot schoonzoons als van gewone burgers

Sneller dan zelfs de meest verwoede vijanden van Saddam Hussein hadden verwacht werden zijn schoonzoons - luitenant-generaal Hussein Kamel Hassan al-Majid en zijn broer kolonel Saddam Kamel - gestraft. Dinsdag nog had de Iraakse president hun amnestie toegezegd, nadat Hussein Kamel hem in een brief om vergiffenis had gevraagd. De Revolutionaire Commando Raad onder leiding van Saddam Hussein beloofde de broers, die de afgelopen maanden in Bagdad voor 'kankergezwellen' waren uitgemaakt, als 'gewone burgers' te behandelen. Dat laatste gebeurde: drie dagen later waren zij dood. Zij hadden hetzelfde lot ondergaan als zovele oppositionele Irakezen die na een amnestie-aanbod naar hun land waren teruggekeerd.

Het zag er al niet goed voor hen uit. Toen zij dinsdag de Jordaans-Iraakse grens overstaken, wachtte daar volgens Arabische bronnen hun zwager Uday hen op. Hij is de oudste zoon van Saddam Hussein en hij was de belangrijkste reden voor hun onverwachte vlucht in augustus. Hussein Kamel en Uday hadden namelijk in hun strijd om de macht en de geldbronnen van Irak steeds ernstiger conflicten met elkaar gekregen. Na aankomst van de twee broers en hun vrouwen in de Jordaanse hoofdstad haastte Uday zich naar Amman om zijn zussen te overreden naar huis terug te keren. Maar een toen nog hooghartige en zeer zelfverzekerde Hussein Kamel verbood elke ontmoeting. Onverrichterzake en diep vernederd keerde Uday naar Bagdad terug.

Niemand - behalve koning Hussein van Jordanië, die in augustus de vluchtelingen ontving alsof zij zijn kinderen waren - kreeg trouwens toestemming van Hussein Kamel om zijn echtgenote Raghad en zijn schoonzuster Rana te bezoeken. Dat was, zei hij, “tegen de traditionele familienormen”. Hij deelde mee dat zij van de vluchtplannen op de hoogte waren geweest en uit vrije wil waren meegekomen.

Maar gistermiddag berichtte het door Uday geleide Televisiestation voor de Jeugd, dat Raghad en Rana donderdag echtscheiding hadden gevraagd en gekregen, en niet op de hoogte waren geweest van het 'verraad' van hun echtgenoten. Volgens het officiële Iraakse Nieuwsagentschap (INA) “weigerden zij nog langer gehuwd te zijn met mannen die hun vaderland hadden verraden en het vertrouwen en de verheven waarden van hun nobele familie en verwanten hadden geschonden”.

Pag.4: Vrijwel niemand accepteerde de man die in dienst van Saddam zoveel Iraaks bloed had vergoten

Toen wist iedereen in Irak dat het doodvonnis was getekend over de twee broers. Het was alleen nog de vraag hoe en wanneer het zou worden uitgevoerd. Over een maand of een jaar? Door een 'verkeersongeluk'? In het geheim doodgemarteld of aan wilde dieren gevoederd? Na een officieel 'proces' ter dood veroordeeld? Of door leden van hun eigen clan gedood, ter bescherming van hun goede naam en hun eigen veiligheid?

Volgens de officiële berichtgeving werd voor de laatste optie gekozen en werd het vonnis in traditionele stijl voltrokken. Familieleden die vonden dat de clan te zeer in opspraak was gekomen door de 'verraders', bestormden het huis in Bagdad waar zij woonden. Bij het daarop volgende vuurgevecht werden zij, hun broer Hakim en hun vader Kamel Hassan al-Majid (Saddams oom) gedood.

Over de identiteit van de aanvallende clanleden, onder wie twee neven, werd niet veel meegedeeld. Maar het zou niemand verbazen als Uday opdracht had gegeven tot de snelle bestraffing. Hij staat bekend als een ongericht projectiel en geeft, veel sneller dan zijn vader, toe aan de luimen van het ogenblik. Binnen de Iraakse oppositie geloven dan ook velen dat de wraakoefening niet door Saddam Hussein werd bevolen. Op termijn waren de broers ten dode opgeschreven. Maar hun liquidatie - zó kort na de presidentiële amnestie - is zelfs voor Saddam Hussein een beetje pijnlijk. Zeker nu hij zich in alle bochten wringt om internationale respectabiliteit te herwinnen en van de door de VN opgelegde sancties af te komen.

Hussein Kamel, die door de Jordaanse koning werd ingehaald als de nieuwe politieke leider van Irak, was in augustus van groot nut - zowel voor de Amerikanen als voor de buren van Irak. Want uit de documenten die door zijn vlucht bekend werden, bleek overduidelijk dat Irak in het geheim doorgaat met zijn ambitieuze programma voor de aanmaak van massa-vernietigingswapens. Sindsdien is Rolf Ekeus, die de door de VN opgelegde ontwapening van Irak organiseert en controleert, niet meer zo optimistisch dat zijn operatie goed verloopt.

Maar nadat Hussein Kamel de geheimen van Iraks (her)bewapening had overhandigd, waardoor de Iraakse overheid gedwongen werd nòg meer geheimen bloot te leggen, liep alles mis. Vrijwel niemand van de oppositie accepteerde de man die in dienst van Saddam zoveel Iraaks bloed had vergoten. Bovendien bleek al snel dat hij geen enkel nieuw politiek idee had en alleen maar zijn schoonvader wilde afzetten om diens beleid te continueren. Hij heeft bij voorbeeld nooit toegegeven dat de Iraakse overval op Koeweit een foute beslissing was.

Volgens de in Nederland wonende Iraaks-Koerdische politieke vluchteling drs. Fuad Hussein, die onlangs Jordanië bezocht, kon Hussein Kamel nog geen tien mensen van de oppositie voor zich winnen. “De Syriërs wantrouwden hem omdat zij hem ervan verdachten een werktuig van koning Hussein te zijn. En in Irak zelf had hij geen machtsbasis. Hij kwam niet van een aanzienlijke familie en werd door zijn eigen mensen gehaat. Op een gegeven ogenblik belde hij zelfs een kennis van mij op en zei dat hij naar Koerdistan wilde. 'Misschien gaan ze mij daar vermoorden', zei hij. Dat was niet onrealistisch, want hij had het bloed van vele duizenden Koerden vergoten.”

De man die zichzelf als de nieuwe president van Irak beschouwde, bleek al snel Mr. Nobody te zijn. Toen de Amerikanen en Saddams Arabische vijanden hem niet als politiek alternatief voor Saddam konden of wilden opbouwen, verloor ook koning Hussein zijn aanvankelijk enthousiasme. Hij sloot Hussein Kamel, zijn broer en hun vrouwen op in een gastpaleis, waar zij als vogels in een gouden kooi gevangen zaten en met de buitenwereld alleen telefonisch contact konden onderhouden. Nog steeds gedroeg Hussein Kamel zich als Iraks aanstaande Leider. Sommigen luisterden naar hem uit beleefdheid, anderen uit voorzorg omdat je maar nooit kunt weten wat de toekomst inhoudt. Maar niemand nam hem ècht serieus.

Het einde kondigde zich twee maanden geleden aan. Hussein Kamel kon geen kant meer uit. Zijn weinige vrienden vertelden toen al dat hij radeloos en rusteloos was. Volgens Arabische bronnen werd hij ook steeds gewelddadiger en depressiever. Nayef Tawarrah, de hoofdredacteur van het Jordaanse weekblad al-Bilad, besloot vorige week Hussein Kamel een proces aan te doen, nadat deze gedreigd had zijn lijfwachten op hem af te sturen en hem te liquideren. De reden voor Hussein Kamels kwaadheid? Al-Bilad had een interview met hem verkeerd weergegeven.

Uiteindelijk besloot hij dat hij alleen nog maar naar Irak terug kon. Zijn jongere broer Saddam Kamel, die hem in alles blindelings gehoorzaamde, was het met hem eens. Raghad en Rana, die zich in het paleis dodelijk verveelden en naar huis terug verlangden, zeiden - na telefonisch contact met hun ouders - dat het best kon. Maar zoals Hussein Kamel in augustus de verkeerde berekening had gemaakt dat hij door de Iraakse oppositie en de rest van de wereld met open armen zou worden ontvangen, zo maakte hij nu opnieuw een verkeerde berekening. Hij dacht door zijn familiebanden met Saddam Hussein beschermd te worden.

Ook de Jordaanse koning Hussein heeft zich ernstig vergist. INA, het Iraakse staatspersbureau, berichtte gisteren dat Saddams dochters, na hun aankomst in Amman, de dochters van koning Hussein ontmoetten. “Zij vroegen hem direct te mogen spreken om hem ervan op de hoogte te stellen dat zij door hun echtgenoten waren misleid. Maar koning Hussein antwoordde niet en zei, na herhaalde verzoeken, dat hij te zeer met werk was overladen.”

Dat verhaal is, voor zover bekend, in strijd met de feiten. Maar algemeen neemt men aan dat het de aankondiging is van Saddams uitgestelde wraak op koning Hussein.