'Argumenten van regering voor wijziging niet overtuigend'; Raad van State tegen WAO-plan

DEN HAAG, 24 FEBR. Het kabinet moet zich eerst grondig bezinnen op de veranderingen in het stelsel van sociale zekerheid voordat het een nieuw voorstel over de WAO indient. Dit staat in een nog geheim advies van de Raad van State, het belangrijkste adviesorgaan van het kabinet.

Het advies, dat de Raad van State donderdagavond heeft uitgebracht over het wetsvoorstel om de WAO te vernieuwen, blijkt zeer kritisch te zijn. De raad karakteriseert het kabinetsvoorstel als “een nieuwe, diep ingrijpende stelselwijziging”, maar vindt de argumenten van de regering hiervoor “niet overtuigend”.

De “grondige bezinning” waartoe de raad het kabinet oproept, moet vooral gaan over de verdeling van verantwoordelijkheden tussen de publieke en private sector. In zijn voorstellen dicht het kabinet particuliere verzekeraars een rol toe in het sociale-zekerheidsstelsel. Maar de Raad van State is er niet van overtuigd dat alle voorstellen “toereikend op elkaar zijn afgestemd en voldoende duurzaam zijn”. Het kabinet heeft zelf eerder een bezinning dit jaar op de toekomst van enkele onderdelen van de sociale zekerheid aangekondigd. Maar het was tot nu toe niet van plan de WAO daarbij te betrekken.

Het kabinet wil met ingang van volgend jaar per bedrijfstak verschillende premies gaan hanteren en bedrijven de gelegenheid geven het risico op arbeidsongeschiktheid particulier te verzekeren. Dit voornemen is een kernpunt uit het regeerakkoord van PvdA, VVD en D66.

De Raad van State wijst erop dat het kabinet onlangs een nieuwe Nabestaandenwet en een nieuwe Ziektewet heeft doorgevoerd en dat het nog andere wetsvoorstellen over arbeidsongeschiktheid in voorbereiding heeft. Doordat die voorstellen “verbrokkeld” bij het parlement worden ingediend “kan gemakkelijk een visie op de onderlinge verbanden tussen die wetsvoorstellen, alsmede op de te bewandelen weg in de sociale zekerheid gaan ontbreken”.

De Raad van State vindt dat er nog geen 'duaal stelsel' in de sociale zekerheid - met publieke en particuliere verzekeringen naast elkaar - moet worden ingevoerd. Volgens de raad bestaat er “grote onzekerheid” over hoe zo'n stelsel zal werken. Het adviesorgaan wijst het kabinet erop dat bedrijfsverenigingen en andere uitvoeringsorganen volop aan het reorganiseren zijn en vindt dat de resultaten daarvan eerst moeten worden afgewacht.

Het kabinet beraadt zich, mede op grond van het advies van de Raad van State, inmiddels wel op zijn WAO-plannen. Bekend is dat D66 en PvdA er kritisch tegenover staan. Niettemin houdt het kabinet tot nu toe vast aan de mogelijkheid dat bedrijven voor eigen risico hun werknemers tegen arbeidsongeschiktheid particulier verzekeren, zij het nog slechts voor een beperkte periode van enkele jaren.

Pag.3: Raad twijfelt aan effect WAO-plan

De werkgeversorganisatie VNO-NCW liet gisteren weten veel te zien in het systeem dat het kabinet wil, mits de periode van het eigen risico niet meer dan twee jaar bedraagt. De werkgeversorganisatie voor het midden- en kleinbedrijf, MKB Nederland, daarentegen wijst een eigen risico volstrekt van de hand. Beide organisaties vinden dat de WAO-uitkeringen moeten worden verlaagd.

De Raad van State acht de voorgenomen premiedifferentiatie in de WAO - waarbij bedrijven hogere premies moeten betalen naarmate meer van hun werknemers arbeidsongeschikt worden - “een aanvaardbare koers”. Maar de raad plaatst er wel een groot vraagteken bij. Net als van de eerder gewijzigde Ziektewet zal het gevolg van de nieuwe WAO zijn dat werknemers met gezondheidsproblemen moeilijker aan een baan komen, voorspelt de Raad van State.

“Werkgevers worden geprikkeld om strenger te gaan selecteren bij het aannemen van personeel”, zo staat in het advies. “Grote groepen chronisch zieken, personen met een handicap of met gezondheidsproblemen in het verleden lopen door dit wetsvoorstel nog meer risico uitgesloten te worden van duurzame deelname aan het arbeidsproces.” Subsidies of fiscale faciliteiten die het werkgevers aantrekkelijker moeten maken zulke werknemers toch aan te nemen, zullen niet voldoende helpen, voorspelt de raad.

De Raad van State denkt ook dat de WAO-plannen werkgevers ertoe zullen aanzetten nog vaker werknemers op tijdelijke basis aan te nemen. De raad vindt dat hierbij de vraag onder ogen moet worden gezien “of de werknemer niet al te zeer in een afhankelijkheidspositie van de werkgever komt te verkeren”.

Ook als het kabinet vasthoudt aan zijn voorstel particuliere verzekeraars bij de WAO in te schakelen, is het volgens de Raad van State maar de vraag of daar in de praktijk iets van terecht zal komen. Zo'n systeem vergt in de eerste jaren zulke hoge premies dat het voor werkgevers “waarschijnlijk niet aantrekkelijk is” het publieke stelsel voor de WAO te verlaten.

De raad wijst op het risico dat als er toch werkgevers zijn die voor het private stelsel kiezen, dit bedrijven zal betreffen met weinig arbeidsongeschikten. Daarentegen zullen bedrijven met hoge risico's op arbeidsongeschiktheid juist in het publieke stelsel blijven. De kans bestaat dat dit tot hogere collectieve premies zal leiden. “De lasten voor bedrijven dreigen te worden verzwaard en wel onevenredig in het publieke deel”, zo waarschuwt de Raad van State.

    • John Kroon