Werkstuk Israel, Palestijnen is meer dan een proefballon

TEL AVIV, 23 FEBR. Waarop baseerde premier Shimon Peres gistermiddag zijn uitspraak dat in het kader van een definitieve vredesregeling met de Palestijnen geen joodse nederzettingen zullen worden ontruimd? En wat bezielt Yasser Arafat om bij iedere gelegenheid te verklaren dat er een Palestijnse staat met Jeruzalem als hoofdstad komt? Misschien moet het antwoord worden gezocht in het gisteren door de krant Ha'arets onthulde Israelisch-Palestijnse document dat een duidelijk uitzicht biedt op een vredesregeling die uit het overleg over de permanente oplossing van het geschil tussen beide volken uit de bus kan komen.

De publicatie in deze gezaghebbende Israelische krant wekte een sensatie. De auteur, Ze'ev Schiff, die diep in de Israelische verhoudingen is ingevoerd, maakte melding van een werkdocument dat als handleiding zal dienen voor de besprekingen die spoedig volgens het akkoord van Oslo moeten beginnen over de definitieve oplossing van het Israelisch-Palestijnse conflict. De opwinding was groot omdat de manier waarop dit document tot stand is gekomen veel weg heeft van de wijze waarop het eerste autonomie-akkoord, 'Oslo-1 ', in het allergrootste geheim in september 1993 werd geboren, met vrijwel dezelfde figuren op de achtergrond. Het gewicht van het document, dat de stichting van een Palestijnse staat in het vooruitzicht stelt, werd des te groter doordat minister Jossi Beilin, een vertrouweling van premier Peres, bereid was de “geest” ervan te bevestigen.

Abu Mazen, die van de Palestijnse kant zijn inbreng heeft gehad, lachte gisteravond vrolijk toen hij opmerkte dat er geen sprake was van een overeenkomst. Ook minister van buitenlandse zaken Ehud Barak ontkende het bestaan van een overeenkomst. Maar daarvan is inderdaad geen sprake: het gaat om een wegwijzer, die ongetwijfeld welbewust door een van de hoofdrolspelers in het geheime Israelisch-Palestijnse overleg in het Israelische verkiezingslabyrint is uitgezet.

De kiezers weten nu, zonder dat het officieel is, dat er een makke, gedemilitariseerde Palestijnse staat komt die gebieden met grote joodse concentraties nederzettingen aan Israel afstaat en bovendien niet aandringt op ontmanteling van nederzettingen die in die Palestijnse staat komen te liggen. Dat is een sterke troefkaart die Shimon Peres tegen Likud-leider Binyamin Netanyahu in de verkiezingscampagne kan uitspelen. Voor nogal wat kolonisten en hun aanhangers is het na alle angsten na 'Oslo-1' bijna te mooi om waar te zijn.

Ook de incorporatie van de stad Maale Adomiem in 'Groot-Jeruzalem' is een kalmeringsmiddel voor het feit dat een deel van de stad, waaraan enkele Palestijnse dorpen zullen worden toegevoegd, zich 'Al-Quds' mag noemen.

De kwestie-Jeruzalem is in het document niet opgelost, onder andere wegens onenigheid over de status van het ommuurde stadsdeel van Jeruzalem. Niets wijst er echter op dat de Palestijnen behalve een extra-territoriale status voor Haram-El-Sharif (de Tempelberg, waar de twee grote moskeeën, de Koepel van de rots en Al-Aksa staan) en het beheer over de Grafkerk, soevereiniteit in een deel van 'Groot-Jeruzalem' krijgen. Van verdeling van Jeruzalem is geen sprake. Het is evenwel niet ondenkbaar dat Israels instemming met de naam Al-Quds voor een deel van Oost-Jeruzalem zou kunnen betekenen dat zich daar Palestijnse regeringsinstanties mogen vestigen zonder dat aan Israels soevereiniteit over 'Groot-Jeruzalem' wordt getornd.

Arafat, zo blijkt uit de publicatie in Ha'arets, heeft aan de veel sterkere Israelische tegenspeler territoriale (nederzettingen) en principiële (Jeruzalem) concessies gedaan die de weg vrijmaken voor de Palestijnse staat waarover hij zo vaak hardop droomt. Over twaalf jaar zal zelfs de Jordaanvallei aan de Palestijnse staat worden toegevoegd. Met een opvallend diep inzicht in de binnenlandse Israelische politieke verhoudingen is de Palestijnse leider ingegaan op een voor hem en zijn volk betrekkelijk eervol vergelijk met Israel. Arafat zou immers Arafat niet zijn indien hij geen greep op het geheime overleg met de Israeliërs zou hebben gehad.

Peres zou hebben begrepen dat het taboe tegen de stichting van een Palestijnse staat terwille van verdere uitbouw van het vredesproces verleden tijd is. Hetgeen niet wegneemt dat zo'n Palestijnse staat volgens hem snel een confederaal verband met Jordanië dient aan te gaan. In vraaggesprekken met Israelische kranten doet Peres vanmorgen het document als irrelevant af en kant hij zich nogmaals fel tegen de stichting van een onafhankelijke Palestijnse staat. “Ik heb het stuk gezien en onmiddellijk van de hand gewezen”, zegt hij tegen Ha'arets.

Het is echter veel meer dan een proefballon die gisteren na lang en intensief Israelisch-Palestijns overleg is opgelaten. Het is een kennelijk tot in grote details, met kaarten erbij, uitgewerkt document dat de officiële Israelisch-Palestijnse onderhandelingen over de definitieve oplossing als handleiding snel de weg naar een nieuwe vredesceremonie in het Midden-Oosten kan wijzen. Indien Peres na de verkeizingen van 29 mei nog premier is tenminste.

    • Salomon Bouman