IMF leent Rusland 10 mld dollar

MOSKOU, 23 FEBR. Het Internationale Monetaire Fonds heeft Rusland gisteren een lening toegezegd van 10,2 miljard dollar, de op één na grootste investering die de financiële instelling in zijn vijftigjarige geschiedenis in één land heeft gedaan. De wereld heeft de “morele verplichting” de hervormingen in Rusland te steunen, verklaarde IMF-directeur Michel Camdessus gisteren in Moskou.

De lening wordt in Moskou geïnterpreteerd als een belangrijke steun voor president Jeltsin, minder dan vier maanden voor de presidentsverkiezingen waarin hij het moet opnemen tegen onder anderen de communist Gennadi Zjoeganov en de extremist Vladimir Zjirinovski. Camdessus onderstreepte echter dat het IMF afspraken maakt met landen, niet met regeringen, en dus “geen partij kiest in politieke strijd. Maar niet steunen zou ook geïnterpreteerd kunnen worden als een keuze”, aldus Camdessus.

De lening wordt uitbetaald in maandelijkse termijnen, net als het krediet van 6,5 miljard dollar dat het IMF het afgelopen jaar al aan Rusland heeft verstrekt. De maandelijkse uitbetaling is afhankelijk van de voortgang die Rusland maakt met een economisch programma dat gisteren met het IMF is overeengekomen.

Afgesproken is onder andere dat de inflatie moet worden teruggebracht van vier procent per maand vorige maand tot één procent per maand in december en daarna nog verder moet zakken. Het begrotingstekort zal moeten dalen van vier procent van het Bruto Nationaal Produkt dit jaar tot twee procent in 1998.

Een belangrijke Russische toezegging in de ogen van het IMF is de afschaffing van een controversiële heffing op de export van olie (per 1 juli) en gas (per 15 maart). De belasting bracht vorig jaar nog 3,2 miljard dollar in de Russische schatkist, maar volgens het IMF is zij in strijd met de beginselen van de vrije markt. In plaats hiervan zal nu de accijns op alle verkoop van olie en gas, dus ook die in het binnenland, worden verhoogd, zo kondigde minister van financiën Boris Panskov aan.

“Ik kan u vertellen dat ik ervan overtuigd ben dat wij met deze overeenkomst een buitengewoon solide strategie voor de komende drie jaar steunen”, zei Camdessus op een persconferentie. Doel is het introduceren van hervormingen die de economische groei stimuleren, de levensstandaard verhogen en de beweging naar een markteconomie “werkelijk onomkeerbaar” maken. De overeenkomst zal in de eerste helft van april worden goedgekeurd door het bestuur van het IMF in Washington, zo verwachtte Camdessus, en de eerste kredieten zullen een paar dagen later in Moskou arriveren.

Over de haalbaarheid van de nu gesloten overeenkomst waren de afgelopen weken vraagtekens gerezen door in Westerse ogen omstreden maatregelen van president Jeltsin. Nadat de communistische partij bij de parlementsverkiezingen van december de meeste stemmen haalde, heeft Jeltsin zijn belangrijkste hervormingsgezinde minister, Anatoli Tsjoebais, ontslagen. Hij heeft mijnwerkers, studenten en gepensioneerden financiële steun toegezegd die strijdig lijkt met het voornemen om de inflatie te bestrijden. Dat laatste geldt ook voor zijn garantie, deze maand gegeven, om nog voor de presidentsverkiezingen alle achterstanden bij de salarisbetaling, een hardnekkig probleem in Rusland, goed te maken.

Zowel de Amerikaanse president Clinton als de Duitse bondskanselier Kohl heeft deze maand echter duidelijk gemaakt dat wat hun betreft het beleid van Jeltsin juist nu moet worden gesteund. “Ik ben het zeer oneens met degenen die zeggen dat het zinloos is voor Duitsland en andere landen om te investeren, gezien het karakter van de problemen waarmee Rusland wordt geconfronteerd. Ik denk dat dit een idiote benadering is, die ik volkomen onaanvaardbaar vind”, zo zei Kohl eerder deze week tijdens een officieel bezoek aan Moskou. Hij prees Jeltsin persoonlijk ook nog als “loyaal”.

“Het Westen kan niet anders dan Jeltsin steunen”, zo concludeerde Aleksej Poesjkov, commentator van het weekblad Moskovskije Novosti, na het bezoek van Kohl. “Het ziet er naar uit dat alleen Jeltsin of (de communist) Zjoeganov de presidentsverkiezingen kunnen winnen. Jeltsin wordt duidelijk gezien als de minst slechte van twee kwaden.”

Opmerkelijk was gisteren de naar zijn eigen zeggen “sterke steun” van Michel Camdessus voor het voornemen van Jeltsin om nog voor de presidentsverkiezingen alle achterstallige salarissen te betalen. “Het afbetalen van schulden is de verplichting van elke regering en de meest belangrijke schuld is die van een regering aan haar eigen werknemers. Dat is niet alleen goed vanuit een sociaal oogpunt, maar ook noodzakelijk voor het functioneren van de staat”, aldus Camdessus.

De belofte van Jeltsin is in Rusland steeds geïnterpreteerd als een verkiezingsstunt, een belofte die niet kan worden nagekomen zonder ernstige gevolgen voor de overheidsfinanciën. Maar Camdessus sprak dat tegen: “Gepaste financiering kan worden veiliggesteld en we zijn een schema overeengekomen dat de uitbetalingen mogelijk maakt.” Ondanks herhaaldelijk doorvragen gaf hij hierover echter geen details, behalve dat hij uitsluitend doelde op achterstallige ambtenarensalarissen, niet op alle achterstallige salarissen, zoals Jeltsin het doet voorkomen.

Pagina 15: 'Geen afspraak met een regering'

De IMF-directeur had na zijn persconferentie een ontmoeting met de communistische voorzitter van het parlement, naar eigen zeggen “om uit te leggen dat wij geen afspraak hebben met een regering, maar met Rusland. De aangegane verplichtingen zijn die van Rusland.” Als er na de presidentsverkiezingen een nieuw bewind aantreedt, zal dat volgens Camdessus “eenmaal geconfronteerd met de realiteiten de juistheid van het programma inzien. Als de nieuwe machthebbers ermee doorgaan, hebben zij onze volledige steun. Als ze dat niet doen dan is dat hun soevereine keuze, maar dan zal onze steun worden ingetrokken.”

Gevraagd naar de keuze een land te steunen dat een bloedige en kostbare oorlog voert in Tsjetsjenië, antwoordde Camdessus dat die vraag zijn bevoegdheid te buiten gaat. “Het IMF is een technische instelling, met als enige mandaat het steunen van economische ontwikkeling. Voor commentaar op politieke beslissingen en op handhaving van de rechten van de mens zijn er andere organisaties, zoals de Raad van Europa. Ik herinner u er aan dat juist de Raad van Europa onlangs heeft besloten Rusland toe te laten. Wie ben ik om daar nog iets aan toe te voegen?”

Hij voegde vervolgens toch nog wat toe. Namelijk dat Rusland vijf procent van zijn bruto nationaal produkt besteedt aan veiligheid, ongeveer hetzelfde als andere geïndustrialiseerde landen. “Hoe die vijf procent precies wordt besteed, dat is de soevereine beslissing van het land.”

    • Hans Nijenhuis