Een gezicht van aardappelpuree; E. Annie Proulx over de laatste echte Amerikanen

E. Annie Proulx: Ansichten (Postcards). Vert. Regina Willemse. Uitg. De Geus, 400 blz. Prijs ƒ 49,90 (geb.).

Sinds het succes van Scheepsberichten staat E. Annie Proulx in Nederland bekend als een optimistisch schrijfster met een licht-absurdistische stijl. Fans zullen dan ook opkijken van Ansichten, Proulx' romandebuut uit 1993 dat nu door Regina Willemse inventief is vertaald. In Ansichten (Postcards) eindigen de personages niet gelukkig, speelt het kwaad een hoofdrol, en wordt een somber beeld geschetst van natuur en cultuur in het Amerika van na de Tweede Wereldoorlog.

De los gestructureerde familiekroniek die Ansichten is, draait vooral om de odyssee van Loyal Blood, een boerenzoon uit Vermont die op een kwade dag in 1944 zijn verloofde vermoordt en westwaarts trekt. In de veertig jaar die volgen graaft hij naar goud in Colorado, werkt hij als uraniumprospector in Utah, zoekt hij dinosaurusbotten in Zuid-Dakota, bouwt hij mee aan een observatorium in Nieuw-Mexico, teelt hij bonen in Noord-Dakota, jaagt hij op coyotebont in Wyoming, en is hij opzichter van illegale Mexicanen op een aardappelboerderij in Idaho.

Net als de Vliegende Hollander of de Wandelende Jood is Loyal gedoemd te zwerven en zo te boeten voor zijn misdaad. Rijkdom of vrienden vindt hij niet; zijn compagnon bij het bottenzoeken legt uit waarom: 'Er is iets raars met jou. Er is iets volkomen verknipts aan jou. Ik weet niet wat het is, maar ik ruik het. Je trekt ongeluk aan. Je bent een verliezer. Je staat volslagen uit het lood. Je rent hard, maar je komt nergens.'

Loyals avonturen worden afgewisseld met korte hoofdstukken waarin de ondergang van zijn familie wordt beschreven. Het boerenbedrijf houdt op te renderen, twee kinderen trekken weg naar de bewoonde wereld, vader pleegt zelfmoord in de gevangenis na verzekeringsfraude, en moeder moet de boerderij verkopen aan een rijke arts die terug wil naar de natuur. Het enige contact dat de van oorsprong hechte familie Blood nog heeft, loopt via ansichtkaarten (die bij wijze van vormgrapje aan het begin van ieder hoofdstuk fotografisch zijn gereproduceerd).

De willekeur en de hardheid van het leven is een geliefd thema van Proulx, net als de sluipende teloorgang van het stoere, onbedorven bestaan op het platteland. Ansichten mag dan een letterlijk naar alle kanten uitwaaierende avonturenroman zijn, het is ook een literaire klaagzang op Amerika in het tijdperk van schaalvergroting en verstedelijking. Geen wonder dat de schrijfster een grote sympathie voor haar hoofdpersoon aan de dag legt. Loyal Blood begint zijn zwervend bestaan als een brute moordenaar, maar zijn ruige, ondernemende levenswijze, dicht bij de natuur, maakt hem tot de laatste der 24-karaats Amerikanen.

Anders dan Scheepsberichten, met zijn tragikomische hoofdpersoon en ongewone lovestory, is Ansichten niet een boek dat ontroert. Daarvoor is het panorama te breed en het perspectief te versnipperd. De kracht van Ansichten ligt in de eerste plaats in Proulx' opvallende stijl. Zonder de lezer te overvoeren strooit Proulx met originele vergelijkingen, humoristische dialogen en memorabele uitspraken. In de landschappen van Proulx waait de wind 'onophoudelijk, als een kind dat de godganse dag aan je mouw loopt te trekken', en ziet de hemel 'gekneusd blauw, met paarse zwellingen, als rotte plekken op een perzik.' De mensen die Loyal tegenkomt hebben een 'klonterig accent' of een 'gezicht als een schep aardappelpuree'. En als moeder Blood in de put zit, mijmert ze: 'Moeilijkheden kun je niet ontlopen. Ze sleepten zich met je mee naar de spiegel, kwamen aangewaaid over de sneeuw, stapelden zich op in de vieze gootsteen.'

Het zijn dit soort beelden die Proulx' romandebuut de moeite waard maken. Dat de belevenissen van Loyal Blood en zijn familie minder emoties losmaken dan die van de goedzak Quoyle uit Scheepsberichten, neem je graag voor lief.

    • Pieter Steinz