Chirac, behendige legerchef, omzeilt gevoeligheden

PARIJS, 23 FEBR. Franse presidenten kunnen het mooist laten merken dat zij de baas zijn in hun rol van chef der strijdkrachten.

Jacques Chirac is daarop geen uitzondering, en hij doet het behendig. Niemand kan hem betichten van onverschilligheid voor Frankrijks nationale soevereiniteit en toch doet hij waar zijn socialistische voorganger niet over piekerde.

Toen hij vorige zomer, amper twee maanden in functie, aankondigde dat Frankrijk eenzijdig het door François Mitterrand voorgestelde moratorium op het houden van kernproeven doorbrak, was de wereld te klein. Chirac, de imitatie-generaal. Achteraf moet worden gezegd dat hij binnen de logica van het Franse nationale gevoel knap heeft gehandeld als hij toen al wist wat hij gisteravond zou gaan zeggen.

De verontwaardiging was niet te meten geweest als Jacques Chirac had volstaan met de mededeling: wij gaan Charles De Gaulle's dierbare kernwapen-basis te land met bijbehorende verrijkingsfabriek sluiten, we gaan het nucleair test-centrum in Mururoa opheffen en overigens gaat een derde van de krijgsmacht naar huis en wordt de wapen-industrie tot fusies en stroomlijning gedwongen. Dat was wel zijn boodschap, maar zo klonk het niet.

Deze president had bewezen dat Frankrijks afschrikkingswapen hem alle hoon en haat rond de aardbol waard was. Franse militairen van hoog tot laag wisten wie pal stond voor hun missie. Vervolgens kon de president zich op de schouders kloppen vanwege de 'zeer onthullende' resultaten van de nu voltooide serie kernproeven. “De Amerikanen waren verbluft”. En: “Frankrijk beschikt nu over een kernwapen met de precisie en de kwaliteit die vijftig jaar afschrikking waarborgen.”

Niet alleen zal Parijs een motor zijn van de strijd voor niet-verspreiding van kernwapens. Die oude missie kan worden hervat om enige internationale geloofwaardigheid te herstellen. Maar bovenal geeft de glorieuze zekerheid van een halve eeuw afschrikking de president de vrijheid de krijgsmacht - “opgezet in een tijd dat men borstkas tegenover bortskas moest plaatsen” - danig te reorganiseren. De amateurs gaan in de liefdadigheid en de vaklui blijven over. Eigenlijk onverantwoord zo'n dienstplicht-leger in het tijdperk van de computer-oorlog.

En nu al blijkt hoe behendig opnieuw Chirac handelt door in één grote beweging het hele drieluik open te vouwen: dienstplicht-krijgsmacht-defensie-industrie. Terwijl de herstructurering van vooral landmacht en zeer bovenmaatse wapenproduktie enorme problemen in tal van steden en regio's door heel Frankrijk belooft, blijkt de dienstplicht-discussie meer tot de verbeelding te spreken. Politici profileren zich liever met een onveranderlijk Republikeins-bevlogen standpunt - dat tot alle denkbare conclusies kan leiden - dan te beweren dat het sluiten van een kazerne die een heel dorp werk geeft echt nodig is.

Chirac dekt zich zo in tegen diverse vormen en bronnen van kritiek en boekt al doende nog een belangrijk extra winstpunt. Hij schittert als krachtig president. Zijn zorgelijke minister-president Juppé mag aankondigen dat Thomson (defensie- en publieks-electronica) dit jaar nog wordt geprivatiseerd ondanks aanhoudend verliezen, en dat de man die het bedrijf veertien jaar bijeenhield de laan is uitgestuurd. Chirac werpt zich vervolgens op als de brede borst waarachter de bedreigde werknemers zich mogen verschuilen. Geen ontslagen bij de krijgsmacht - “deze garantie is officieel” - breed en begripvol overleg over de stroomlijning van Aerospatiale, Dassault, Giat Industries, Thomson, Matra en al die andere mastodonten van het staats-defensie-elektronica-luchtvaart-telecom-complex. En ook daar noemt hij 50.000 ontslagen 'absurd', zonder een geldiger cijfer te noemen.

Hij hoopt vijftien procent minder aan materieel uit te geven tegen het eind van de periode van zes jaar waarin alles voor elkaar moet komen. Desondanks gaan de lopende programma's door, al wordt het soms een jaartje later. De omstreden Rafale-straaljager komt, een vierde kernonderzeeër wordt besteld, de nucleaire tank, de Tigre en de NH-90-helicopters ook en zelfs het tweede nucleaire vliegdekschip, maar die pas in een volgend presidentschap.

Voor Europa en de rest van de wereld is het signaal duidelijk. Frankrijk wil krijgsmacht en defensie-industrie op eigen kracht drastisch moderniseren om vervolgens uit een positie van kracht zijn aandeel te leveren aan een Europese defensie-macht, een Europese NAVO-poot of in voorkomende gevallen gewoon aan de NAVO. Realistisch en Euro-centrisch tegelijk.

Jacques Chirac kan de moed niet worden ontzegd dat hij een hele wei vol koeien bij de hoorns vat. Zijn lange ambtstermijn geeft hem de ruimte zijn lage populariteits-score rustig te laten dobberen. Hoe prettig hij zich daar bij voelt, bleek uit het antwoord op de laatste vraag van zijn trouwe ondervragers op de twee grote tv-netten. Blijft Alain Juppé aan uw zijde om dit veelomvattende programma ten uitvoer te brengen? Chirac: “U merkte het al terecht op, het is laat, we zijn met dit programma over onze tijd gegaan.” Voor Alain Juppé geen geruststellend moment. Voor de overige Fransen een bevestiging dat de kapitein veilig op de brug staat, ook al verbouwt hij het schip op volle zee.