Buchanan maakt Republikeinen nerveus; Verwarring na zege in New Hampshire

WASHINGTON, 23 FEBR. Terwijl vooraanstaande Republikeinen in de Verenigde Staten discussiëren over de vraag of en zo ja hoe de opmars van de conservatieve presidentskandidaat Pat Buchanan gestuit moet worden, heeft de omstreden oud-commentator zelf gisteren gewaarschuwd dat de persoonlijke aanvallen op hem zijn populistische beweging uit de Republikeinse partij dreigen te drijven. Buchanan reageerde gisteren in Tucson, Arizona, een van de staten waar dinsdag voorverkiezingen worden gehouden.

De overwinning van Buchanan deze week bij de belangrijke voorverkiezing in New Hampshire heeft verwarring gezaaid in de Republikeinse gelederen. “We gaan doen wat we kunnen om Buchanan te stoppen”, heeft burgemeester Giuliani van New York, die tot nog toe geen van de kandidaten steunt, aangekondigd. En de voormalige generaal Colin Powell, die evenmin een voorkeur heeft uitgesproken, zei gisteren dat de Republikeinen nog op zoek zijn naar “een zinvolle boodschap”, maar dat die van Buchanan “de verkeerde” is. Ook heeft hij Buchanan onverdraagzaamheid verweten, en gezegd dat hij hem niet zal steunen mocht hij genomineerd worden.

Natuurlijk vielen ook Buchanans rivalen Bob Dole en Lamar Alexander hem na zijn overwinning fel aan. Ze noemden hem een extremist en wierpen zich elk op als de beste garantie om te voorkomen dat Buchanan de partij zal radicaliseren. “De strijd gaat nu tussen de hoofdstroom van het conservatisme en extremisme”, aldus Dole. Alexander waarschuwde dat de Republikeinen hun meerderheid in het Congres zullen kwijtraken als Buchanan genomineerd wordt, maar hij zou niet toestaan dat Buchanan de partij “kaapt”. Volgens de voorzitter van Alexanders campagne, de voormalige minister van Onderwijs William Bennett, flirt Buchanan met het fascisme.

Andere Republikeinen trachten de onrust te bezweren. De voormalige vice-president Dan Quayle beklaagt zich over wat hij noemde de handenwringende zenuwpezen in de partij, die door de uitslag van dinsdag volledig van hun stuk zijn gebracht. We moeten met Buchanan leren leven, ons daarop instellen en verder gaan, luidt zijn advies. Hij verwijt de kandidaten zoveel op elkaar af te geven, dat ze uit het oog verloren hebben dat president Clinton hun gezamenlijke tegenstander is.

Voorzitter Newt Gingrich van het Huis van Afgevaardigden wilde niet ingaan op de uitslag in New Hampshire, maar nervositeit over de schade die deze campagne toebrengt aan de kandidaten, en dus ook aan de uiteindelijke Republikeinse kandidaat, probeerde hij te sussen met de constatering dat er nog een zee van tijd is voor de eigenlijke presidentsverkiezingen in november. Met een verwijzing naar de verkiezingen van vier jaar geleden zei hij: “Clinton begon zich pas te herstellen in juli 1992, toen hij achter lag op Perot en Bush.” Hij zei ervan overtuigd te zijn dat de Republikeinse partij zich achter de kandidaat die genomineerd wordt zal kunnen verenigen.

Ook buiten de Republikeinse partij heeft de opkomst van Buchanan tot scherpe reacties geleid. Volgens de leider van de Amerikaanse vakbeweging AFL-CIO, John Sweeny, is Buchanan “een racist, een anti-semiet, hij gaat tekeer tegen vrouwenrechten, de vakbonden en immigratie”. Sweeny, die het wèl met Buchanan eens is dat het vrijhandelsverdrag NAFTA geschrapt moet worden, onderstreepte dat een verkiezing van Buchanan tegen het belang is van de Amerikaanse arbeiders. Veel vakbondsleiders hebben al geërgerd geconstateerd dat Buchanan zich met succes opwerpt als kampioen van werknemers die geconfronteerd worden met stagnerende lonen en ontslagen, een rol die ze als de hunne beschouwen.

Als columnist en televisiecommentator is Buchanan al dikwijls aangevallen op zijn ideeën en de woorden waarin hij die verpakte. Hij beschreef het Congres eens als “door Israel bezet gebied”. In verband met het afnemende aandeel van de blanken in de Amerikaanse bevolking en de opkomst van allerlei belangengroepen vroeg hij zich af: “Wie komt er nog op voor de Europese Amerikanen?” Het zijn opmerkingen die als codewoorden gezien kunnen worden voor meer expliciet racistische opvattingen, en het is dan ook nauwelijks verbazingwekkend dat racistische figuren zich aangetrokken blijken te voelen tot zijn campagne. Vrouwen, heeft Buchanan eens gezegd, zijn “van nature niet begiftigd” met de instrumenten om succes te hebben in een baan. Homoseksuelen zouden “de oorlog hebben verklaard aan de natuur”.

Tegenwoordig drukt Buchanan zich doorgaans voorzichtiger uit over raciale onderwerpen. Maar als hij tekeer gaat tegen de Verenigde Naties kan hij het toch niet laten te zeggen: “We nemen geen orders aan van Boo-Boo Ghali.” En een van zijn bezwaren tegen de Wereldhandelsorganisatie (WTO) is dat de stem van Amerika even zwaar telt als de stem van kleine landen, maar hij zal nooit Nederland of IJsland noemen, en wel Burundi of Haiti. Deze organisatie, die bemiddelt bij handelsconflicten, tast volgens hem de soevereiniteit van de VS aan. Buchanan: “Ik verafschuw het idee van een wereldregering, ik ben een Amerikaan”.

In hoog tempo bezoekt Buchanan ondertussen de staten waar binnenkort voorverkiezingen op het programma staan, met onverminderde felheid zijn ideeën verkondigend. In Zuid-Dakota bezocht hij woensdag Mount Rushmore, waar hij poseerde voor de vier in de rotsen uitgehouwen koppen van de presidenten Washington, Jefferson, Lincoln en (Theodore) Roosevelt. Zijn plan om de Amerikaanse arbeidsmarkt te beschermen door de heffing van importtarieven rechtvaardigde hij met citaten van die vier. “Ze waren nog harder dan ik.”

Buchanans omstreden economische plannen, inmiddels naar analogie van Reaganomics wel Buchanomics genoemd, voorzien in een heffing van 10 procent op Japanse en 20 tot 40 procent op Chinese goederen. Voor import uit andere ontwikkelingslanden zouden nog nader te bepalen tarieven moeten worden ingesteld. Verder wil hij legale immigratie voor vijf jaar stoppen, en illegale immigratie tegengaan met versterking van de grenswacht en de bouw van een muur langs een deel van de grens met Mexico.

Het verzet tegen Buchanans economische recepten is breed in de Republikeinse partij, niet alleen omdat hij de beginselen van de vrije markt bestrijdt, maar ook omdat hij het bedrijfsleven en de grote financiële instellingen tot zondebok maakt. Maar toch erkennen ook veel Republikeinen, en zelfs Lamar Alexander, dat de diagnose die Buchanan heeft gesteld wel goed is. Ook Bob Lighthizer, penningmeester van de campagne van Dole, erkende gisteren in een gesprek met een groepje Europese journalisten dat Buchanan “het grootste probleem van het land” heeft herkend, de neergang van de middenklasse. “Hij heeft 'de ongeruste klasse' ontdekt (the anxious class), de mensen die bang zijn dat hun kinderen het slechter zullen hebben dan zijzelf. Dat is een groot probleem, en de partij moet dat onderkennen.”