Berlijn zonder al te veel Duitsers

BERLIJN, 23 FEBR. Aan de door menig politicus diep betreurde neergang van de Europese cinema lijkt voorlopig nog geen einde te komen, al zijn er hier en daar kleine oplevingen.

In Duitsland is er sinds Der bewegte Mann een golf van succesvolle commerciële komedies ontstaan, die zich grotendeels richten op veranderende rollenpatronen tussen mannen en vrouwen. Veel van de jonge regisseurs hebben bij wijze van spreken nog nooit een film van Fassbinder of Wenders gezien; zeker is dat geen van die lokale hits goed genoeg bevonden werd voor een plaatsje in het hoofdprogramma van Berlijn. Daarin is Duitsland slechts vertegenwoordigd - buiten mededinging - met Mutters Courage van Michael Verhoeven, gebaseerd op een autobiografisch verhaal van toneelschrijver George Tabori. Verhoeven is een van de weinige Duitse regisseurs die consequent aandacht besteedt aan de nazitijd en de gevolgen daarvan voor het heden. Die moed is bewonderenswaardiger dan de artistieke kwaliteit van zijn zwarte komedie, die ontaardt in regelrechte pathetiek en oorlogsfilmsclichés.

Verder brengt Berlijn vooral veteranen uit de Europese auteurscinema in stelling, zoals de Pool Andrzej Wajda (69) met Wielki tydzien/De Goede Week over de opstand in het getto van Warschau (1943) en de Zweed Bo Widerberg (65), die in de jaren zestig de opstand van de nieuwe generatie filmers tegen aartsvader Ingmar Bergman leidde. In de loop der tijd werd van Widerberg weinig meer vernomen dan dat hij televisiefilms en thrillers naar Sjöwall en Wahlöo maakte. Zijn laatste film, Lust och fägring stor/All Things Fair, is van ouderwets niveau en doet het meest denken aan de humanistische kwaliteiten van wijlen Louis Malle. Het is een deels autobiografische geschiedenis die zich in 1943 in Malmö, aan de frontlijn van de Zweedse neutraliteit, afspeelt. Een middelbare scholier van nederige afkomst wordt verleid door een lerares van 37, die hem niet alleen in de liefde, maar ook in de culturele geneugten initieert. Uiteindelijk maakt ze misbruik van haar machtspositie en de jongen kiest partij voor haar bedrogen echtgenoot. Widerberg imponeert vooral door de spelregie van zijn voortreffelijke acteurs en de subtiel gedoseerde, delicate erotiek. Lust och fägring stor werd vorige week voor een Oscar genomineerd en lijkt de voornaamste concurrent te worden van Marleen Gorris' Antonia.

Vrouwelijke seksuele gretigheid is ook het hoofdthema van Mon homme, een speelse zedenkomedie over een gelukkige hoer (Anouk Grinberg) van Bertrand Blier (56). Wie Bliers oeuvre kent, zal niet verrast worden door Mon homme, een speelse vertelling die menige vooronderstelling over de verhouding tussen mannen en vrouwen onderuit haalt.

    • Hans Beerekamp