'Tudjman verliest contact met de werkelijkheid'

Een bitter conflict tussen de Kroatische president Franjo Tudjman en de oppositie heeft de politieke verhoudingen in Kroatië verscherpt en Tudjman het verwijt opgeleverd het contact met de politieke werkelijkheid te verliezen.

Het afgelopen weekeinde blokkeerde Tudjman voor de tweede keer de benoeming van een oppositiekandidaat voor het burgemeesterschap van Zagreb, waar de oppositie sinds de verkiezingen van oktober vorig jaar een tweederde meerderheid in de gemeenteraad heeft. Die verkiezingen werden gewonnen door Tudjmans partij, de Kroatische Democratische Gemeenschap, HDZ. De belangrijkste oppositiepartij, de sociaal-liberale HSLS, kwam niet verder dan 11,6 procent. Maar Tudjmans tevredenheid werd fors gedempt door een zware tegenvaller en ernstig gezichtsverlies: in Zagreb, het hart van de natie en het centrum van alle politieke, financiële en economische macht in Kroatië, leed zijn HDZ een zware nederlaag.

Van de 50 zetels gingen er 34 naar de door de sociaal-liberale partij HSLS geleide coalitie van zeven oppositiegroepen.

Tudjman zei na de verkiezingen het “ondenkbaar” te vinden dat de oppositie in dat hart van de natie de dienst zou gaan uitmaken. Zagreb is mede zo belangrijk omdat de burgemeester tegelijkertijd zupan - prefect - van het district Zagreb is. En in dat district woont een kwart van de totale bevolking van Kroatië.

In januari blokkeerde Tudjman de benoeming van de door de oppositie aangewezen kandidaat-burgemeester, Goran Granic van de HSLS (een broer overigens van Tudjmans minister van buitenlandse zaken). De president had daartoe weliswaar grondwettelijk het recht, maar erg democratisch was het niet.

De oppositie probeerde het vervolgens met een tweede kandidaat, Jozo Rados, eveneens van de HSLS, maar ook zijn benoeming werd - afgelopen zondag - door Tudjman geblokkeerd, met het argument dat Rados' benoeming “op de lange termijn consequenties heeft voor het binnenlands beleid en de internationale positie van Kroatië”. Vorige week beschuldigde hij de zeven oppositiepartijen in Zagreb van pogingen “de democratisch gekozen regering in diskrediet te brengen en af te zetten” en zelfs van het gebruik van “geweld tegen de democratie”.

De oppositie reageerde woedend. De HSLS, die zondag de dichter en ex-politieke gevangene Vlado Gotovac tot voorzitter koos, stelde nog voor Tudjmans veto bekend werd, dat de president “de democratie verminkt, een persoonscultus creëert en een dictatuur vestigt van het Latijns-Amerikaanse type”. In de verklaring (die werd geweerd van de Kroatische televisie) zei de HSLS: “Kroatië is niet de democratische staat waarin de grondwet voorziet. De president concentreert alle macht in zijn handen en breidt die uit tot die van een absolute monarch. Ongepaste praalzucht en verkwisting illustreren een corruptie en nepotisme die typerend zijn voor Latijns-Amerikaanse dictaturen.

De HDZ is absoluut dominerend in elk aspect van het leven en de oppositie wordt afgeschilderd als de binnenlandse vijand en een zootje amateurs.'' De werkelijke reden waarom Tudjman de oppositie het burgemeesterschap van Zagreb niet gunt is volgens haar zijn onwil om de financiële administratie in handen van zijn critici te laten vallen.

Procedureel moet Tudjman nu met een eigen kandidaat-burgemeester komen, oud-premier Greguric, vice-voorzitter van de HDZ. Maar hoe die door die hem vijandig gezinde gemeenteraad moet worden aanvaard, weet niemand. Het alternatief is nieuwe verkiezingen, maar die zou de HDZ volgens de peilingen verliezen: ze zou zelfs moeite hebben de zestien zetels vast te houden die ze nu heeft.

Het touwtrekken bracht deze week het Kroatische blad Vjesnik tot de conclusie dat de president het contact met de werkelijkheid begint te verliezen. “Veel HDZ-functionarissen hebben het steeds moeilijker de president bepaalde [onaangename] dingen te vertellen”, aldus Vjesnik. Het blad citeerde uit een gesprek tussen Darko Bekic, de Kroatische ambassadeur bij de Europese Veiligheidsorganisatie OVSE, en de Zwitserse OVSE-voorzitter, Flavio Cotti. Cotti vroeg Bekic om Tudjman te vertellen dat hij er beter aan deed de oppositie in Zagreb dat burgemeesterschap te gunnen.

Waarop Bekic antwoordde dat hij zijn president die boodschap onmogelijk kon overbrengen omdat dat het eind van zijn carrière zou betekenen.

De gebreken van de Kroatische democratie werden onlangs ook aan de kaak gesteld door een van Tudjmans eigen adviseurs, Ivic Pasalik, die in een toespraak waarschuwde tegen de corruptie en de wat hij noemde “mafiocratie” in het openbare leven in Kroatië. Er is volgens Pasalik sprake van algemeen verzet tegen de democratisering van de wetgevende, de uitvoerende en de rechterlijke macht. “Gebrek aan wetgeving leidt tot witte-boorden-criminaliteit. De man in de straat vindt dat er niet genoeg wordt gedaan tegen corruptie en economische criminaliteit.

Het meest alarmerend is dat men het vanzelfsprekend vindt dat hooggeplaatste functionarissen zijn betrokken bij criminaliteit. We moeten ervoor waken dat de mafiocratie in Kroatië geen wortel schiet'', aldus Pasalik.

    • Peter Michielsen