Stone: 'ook Nixon viel door het Beest'

BERLIJN, 22 FEBR. Geduldig geeft Oliver Stone, regisseur-scenarist van Nixon, tijdens zijn persconferentie op het Berlijnse filmfestival antwoord op alle vragen, ook de meest stompzinnige en beledigende. Laconiek antwoordt Stone (49) bijvoorbeeld op de als vraag vermomde sneer hoe hij het voor elkaar gekregen heeft zulk fascinerend materiaal zo saai te presenteren, na maar een seconde nadenken: “It took a lot of work!”

Veel van de kritiek op het koningsdrama dat Stone wijdde aan Richard Milhous Nixon, de 37ste president van de Verenigde Staten, heeft betrekking op de samenzweringstheorieën, die hij eerder en uitgebreider in JFK (1991) ontvouwde over de moord op president nr. 35. Velen, vooral jongeren, zouden nu mede onder invloed van Stones films voetstoots aannemen dat Kennedy het slachtoffer werd van een complot van CIA, grootindustriëlen, mafia, Cubaanse ballingen en het Pentagon. Wat voor verantwoordelijkheid draagt in dat opzicht de maker van fictiefilms over de recente geschiedenis voor een breed publiek?

Stone: “Er is nog geen Tacitus opgestaan die de waarheid precies op tafel gekregen heeft. In de annalen van de laatste vijfendertig jaar Amerikaanse politieke geschiedenis zijn veel bladzijden nog niet geschreven. Maar ik ben ervan overtuigd dat in de cruciale tien jaar tussen 1963 en 1973 niet toevallig vier Amerikaanse leiders op onnatuurlijke wijze uit hun positie verwijderd zijn. Ik meen dat de beide broers Kennedy, Martin Luther King en Nixon allen het slachtoffer zijn geworden van een macht die groter was dan die waar zij over konden beschikken en die ik in de film 'het Beest' noem. Nixon is niet vermoord, maar het mechanisme van zijn val is te vergelijken met dat van Kennedy.”

Het is het privilege van de kunstenaar om zijn eigen interpretatie van de waarheid te geven. Stone meent zelfs dat hij door Anthony Hopkins ('de beste acteur van de wereld') Nixon te laten spelen dichter bij de kern van diens persoonlijkheid kan komen: “De angst en de verlatenheid, de psychologische gevolgen van een zeer conservatieve opvoeding, die in Nixons wat troebele ogen niet goed zichtbaar waren, komen bij Hopkins naar buiten. Hij is even oud (58) als Nixon was toen de Watergate-affaire begon, en heeft vooral in The Remains of the Day goed innerlijke repressie verbeeld. Als ik Nixon opgebouwd had uit louter documentaire beelden, had ik niet dichterbij kunnen komen.”

Ook Joan Allen, de voor een Oscar genomineerde actrice die Nixons echtgenote Patricia speelt, meent dat ze vooral heeft geïnterpreteerd: “Er waren maar weinig opnamen in archieven beschikbaar, waarin Pat Nixon zich uitspreekt, En als ze het wel doet, zoals in een lang interview met Barbara Walters, zegt ze nog niet veel. Je moet het dan vooral hebben van wat er niet zichtbaar is en wat er niet gezegd wordt.”

Stone is zelf tevreden over Nixon, meer dan over welke andere film van hem ook: “Ik heb Nixon helemaal kunnen maken, zoals ik zelf wilde, profiterend van de vrijheid die het succes van JFK mij bood. Misschien heb ik JFK zelfs wel geregisseerd met het oogmerk om uiteindelijk een film over Nixon te kunnen maken. Nee, aardig vind ik Nixon nog steeds niet, maar heb wel empathie met hem ontwikkeld, met zijn onmacht en onvermogen om de waarheid onder ogen te zien. In de grond van de zaak lijkt hij op mijn vader.”