'Laat groot en klein land Europese Unie leiden'; Vraaggesprek met Franse socialist Laurent Fabius

PARIJS, 21 FEBR. Europa is weer een onderwerp in Frankrijk. Dankzij het uitlekken eergisteren van president Chiracs inzet voor de Intergouvernementele conferentie over de herziening van het Verdrag van Maastricht krijgen de Franse Euro-veteranen Jacques Delors en Valéry Giscard d'Estaing hun zin: de Franse regering heeft standpunten waarover van mening verschild kan worden.

Tot de kleine groep permanente 'Europeanen' in de eerste rangen van de Franse politiek behoort ook Laurent Fabius (49), premier van '84-'86, voorzitter van de Assemblée Nationale van '88-'92, drie jaar Europarlementariër en nu fractie-voorzitter van de socialisten in de Assemblée, de Franse Tweede Kamer. Zonder afstand te nemen van de constanten in de Franse buitenlandse politiek pleit hij voor een consequente aanpak om het verenigd Europa verder uit te bouwen.

“Ik ben er sinds jaar en dag van overtuigd dat Europa de juiste maat heeft om als continent onze democratie en onze sociale verworvenheden te verdedigen. Dat is me zo veel waard dat ik waarschuw tegen degenen die nu pleiten voor een snelle uitbreiding van de Europese Unie. Wie dat wil vòòr de Europese instellingen slagvaardiger zijn gemaakt, bezondigt zich aan demagogie. Een niet-hervormde Unie zal zowel de nieuwkomers als de huidige leden teleurstellen. Uitbreiding zonder meer zou een overwinning betekenen van het thatcherisme, dan rest een grote vrijhandelszone.”

Er moet concreet iets gebeuren met de manier waarop de Europese Unie wordt geleid. Fabius: “Ik heb er veel over nagedacht. Ik geef toe dat ik daarbij nogal eens van mening ben veranderd, maar ik meen dat ik nu een oplossing heb gevonden die nuttig en haalbaar is. Als straks dertig landen lid zijn van de Unie, dan kan het niet zo zijn dat een land als Frankrijk eens in de vijftien jaar zes maanden het voorzitterschap bekleed. Ik stel voor dat we overgaan tot een dubbel voorzitterschap: één van de vijf grootste landen vervult het voorzitterschap twee à tweeëneenhalf jaar, met een iedere zes maanden wisselend minder groot land aan zijn zijde. Het grote land zou primair verantwoordelijk zijn voor defensie, veiligheid en, zeg, de Europese identiteit. Het minder grote land zorgt voor de structuurfondsen en dat soort zaken. Zo hebben alle landen deel aan het voorzitterschap.”

Laurent Fabius denkt dat het symbolisch van belang is juist het voorzitterschap opnieuw te regelen vòòr een golf nieuwe leden wordt binnengehaald. “Anders dreig je allerlei categorieën mensen tegen de Europese Unie te mobiliseren. Bijvoorbeeld de boeren. Die zullen van de concurrentie van die nieuwe leden het nodige merken. Dat ligt in Frankrijk uiterst gevoelig, hoewel paradoxaal. Wij socialisten zaten in de regering toen de nieuwe gemeenschappelijke landbouwpolitiek werd afgesproken. De wereld was te klein, wij hadden hen uitverkocht. Rechts liep mee te hoop. Nu is wel duidelijk dat onze boeren er toen uitstekend van af zijn gekomen.”

Laurent Fabius, de man die eens werd gezien als kroonprins van François Mitterrand en op zijn 37-ste de jongste minister-president van Frankrijk was, is sinds zijn vroegtijdig aftreden in 1986 door diepe dalen gegaan. Niet alleen streed hij met Michel Rocard om de leiding van de Parti Socialiste, hij raakte ook verwikkeld in de affaire rond zijn mogelijke verantwoordelijkheid als premier voor het schandaal van het met aids besmette transfusie-bloed dat honderden hemofilie- en andere patiënten het leven kostte. Zolang de rechtszaak sleept, kan Fabius niet echt demarreren, al blijft hij er rotsvast van overtuigd dat hij zal worden gezuiverd van iedere blaam.

Na de nederlaag van de socialisten bij de parlementsverkiezingen van 1993 bleven zij - dankzij het Franse districtenstelsel - in kleinen getale over in de Assemblée. Vorige zomer, na de verrassende presidentskandidatuur van zijn bitterste rivaal Lionel Jospin, nam Laurent Fabius het parlementair leiderschap van de socialisten over. In september '95 publiceerde hij, om zijn politieke wedergeboorte te begeleiden, een boek met een voor politici zeldzame mate van zelfkritiek. Van 'Les Brûlures de la Vérité' zijn inmiddels 40.000 exemplaren verkocht.

Als hem nu, in gesprek met buitenlandse journalisten, wordt gevraagd of de presidentsverkiezingen van 2002 zijn horizon bepalen, verdedigt Fabius zich met een teflon-antwoord: “O, dat is te dichtbij om over te praten. Laten we het liever over 2009 hebben. Er zijn honderdduizenden leden in de Parti Socialiste met even zoveel meningen...”

Laurent Fabius ziet de herbouw van zijn statuur als top-politicus èn de reconstructie van de Parti Socialiste als lange termijn-projecten. Voorlopig is de 58-jarige Lionel Jospin de kwetsbare vlaggedrager van de Franse socialisten. Zonder Kamerzetel of andere functie van belang moet hij teren op zijn 47,5-procentsscore bij de presidentsverkiezingen van '95. Fabius heeft meer tijd en kan zich als fractievoorzitter profileren als loyaal dienaar, de betere debater, de gelouterde professional, die in alle nederigheid toegeeft dat de socialisten nog lang niet terug zijn.

Over de ingrijpende herstructurering van de Franse krijgsmacht en defensie-industrie, waarover president Chirac vanavond het volk toespreekt, zegt hij bijvoorbeeld: “Daarover bestaan binnen de PS verschillende posities. Men is het eens met een zekere afslanking, er dreigen minder grote conflicten in de wereld, maar men is het nog niet eens over de wenselijkheid van het afschaffen van de dienstplicht. Ik ben voor een beroepsleger, maar ik weet niet of dat de meerderheidspositie wordt.”

Over bondskanselier Kohl is Fabius - even als bovenpartijdig staatsman - vol lof: “Kohl is een van de grote bouwers van Europa. De Duitse visie op Europa had bijna thatcheristisch kunnen zijn. Dat zij dat gelukkig niet is, hebben we vooral aan Kohl te danken. De komende tijd zal het Frans-Duitse plan tot ontwikkeling komen, op grond van een werkelijke overeenstemming tussen Chirac en Kohl. Ik hoop op en geloof in die Frans-Duitse vriendschap.”

Gaat zijn waardering voor Chiracs buitenlands beleid ook zo ver dat hij diens harde drugs-lijn ten opzichte van Nederland steunt? Fabius, de diplomaat: “Frankrijk verzwakt zijn positie door halfhartig gedrag. We kunnen niet onze veiligheid via Schengen willen versterken en in de praktijk niet meedoen. Als andere landen zich aan het verdrag houden, dan moet Frankrijk dat ook doen.”

    • Marc Chavannes