'Hamburger even Chinees als Grote Muur'

PEKING, 22 FEBR. Jiang Zemin is er nog niet gesignaleerd, maar Tian Jiyun, vice-voorzitter van het Chinese parlement is geweest en vond het lekker. De hamburgers van McDonald's in Peking gaan erin als koek en volgens general-manager Tim Lai zal dat nog wel even zo blijven. “Wij vervullen een voorbeeldfunctie in China. Het eten is van goede kwaliteit, de restaurants schoon en de bediening vriendelijk. Bovendien dragen wij een boodschap uit; liefde voor de mensheid.”

McDonald's, de Amerikaanse hamburgerspeciaalzaak, symbool van het oprukkende kapitalisme, heeft volgens sommigen in China meer met het communisme van doen dan de communistische regering zelf. Want McDonald's blinkt uit in rechtvaardigheid en gelijkheid. En de Chinese klanten willen niets liever. Althans, dat is de mening van Lai, de Taiwanese general-manager van McDonald's Peking.

“Stellen dat wij een communistische ideologie nastreven gaat mij te ver”, zegt Lai, “maar ik heb zulke opmerkingen wel vaker gehoord.” Aanleiding daarvoor zijn met name de liefdadigheidsacties die McDonald's organiseert. Zo was Lai eind vorig jaar verantwoordelijk voor de inzameling van oude papieren kalenders. “We hebben de mensen gevraagd de kalenders in te leveren zodat wij daarvan boeken in brailleschrift konden vervaardigen voor onze blinde medeburgers.”

De campagne was een doorslaand succes en leverde ruim 110.000 kalenders op, plus de steun van de burgemeester van Peking. Maar na afloop van de campagne zouden Chinese McDonaldsbezoekers zich hardop hebben afgevraagd waarom, wat betreft de hulp voor de zwakkeren in de samenleving, een kapitalistische onderneming meer voor elkaar lijkt te krijgen dan de communistische regering.

Lai wenst er geen woorden aan vuil te maken. “We liggen goed bij de officiële instanties en hebben zelfs een prijs gekregen voor succesvol management, meer is het niet.” Zeker is dat McDonald's een potje kan breken bij de autoriteiten. Na het fiasco rond de aangekondigde verkoop van de kostbare grond waar McDonald's eerste Chinese vestiging is gesitueerd, werd de aanwezigheid van het Amerikaanse hamburgerconcern in China even wereldnieuws.

Naar verluidt was het premier Li Peng persoonlijk die ingreep om te voorkomen dat de vestiging zou moeten verdwijnen van haar unieke plek, dicht bij het Plein van de Hemelse Vrede in het centrum van de stad. Want had het stadsbestuur zijn plannen doorgezet en de grond tegen de overeengekomen afspraken in verkocht aan de Hongkongse projectontwikkelaar Li Kaishing, dan had China daarmee de reputatie kunnen krijgen van 'onbetrouwbare handelspartner'.

Nu staat het gebouw van 's werelds grootste McDonald's-vestiging moederziel alleen op de hoek van de Avenue van de Eeuwige Vrede en de drukke winkelstraat Wang Fujing. Alle omliggende gebouwen zijn inmiddels verdwenen en de 'Golden Arches' torenen hoog uit boven de braakliggende bouwgrond.

Lai geeft toe dat destijds het een en ander op het spel stond. “McDonald's is een grote onderneming, wij bieden veel werkgelegenheid en steken een flinke duit in de ontwikkeling van de Chinese samenleving.” De 2.500 werknemers in Peking zijn ook niet de enigen die voor McDonald's werken. “We hebben eigen landbouwgrond waar we onze eigen aardappelen en kool verbouwen. Verder beschikken we nog over een vleesfabriek. Bedenk eens hoeveel werk dat allemaal oplevert”, aldus Lai.

McDonald's China tracht evenals alle andere buitenlandse vestigingen van het hamburgerconcern te opereren als een lokale onderneming met lokaal aangetrokken personeel en een herbesteding van honderd procent van de winst in China zelf. Dat is volgens Lai de belangrijkste reden waarom McDonald's zo goed ligt bij de autoriteiten. “We zijn een eerlijke onderneming en blijven nog wel even in China. Met andere woorden, aan ons valt te verdienen.” Het afgelopen jaar opende McDonald's veertien zaken in Peking en binnen vijf jaar tijd rekent het concern op 300 vestigingen in het hele land. “Het is een absolute groeimarkt, dé belangrijkste buiten de Verenigde Staten”, zegt Lai.

Het opzetten van nieuwe vestigingen is echter geen eenvoudige zaak. “Verschillende grote steden hebben te kennen gegeven dat ze een McDonald's-vestiging verwelkomen, maar doorgaans gaan wij daar niet op in.” Volgens Lai heeft dat te maken met de kwaliteitseisen die McDonald's stelt aan de toelevering van de grondstoffen. Zo is McDonald's al vanaf 1981 bezig geweest met de voorbereiding van de eerste vestiging in Peking, die pas tien jaar later werd geopend.

“Hamburgers maak je niet zo maar”, zegt Lai. McDonald's importeert speciaal aardappelzaad, geeft lessen in grondpreparatie, levert de landbouwmachines en fokt de Chinese runderen naar Amerikaans recept. “Voorafgaand aan de opening van iedere nieuwe vestiging moet de productielijn worden gestandaardiseerd en dat kost tijd. De 30 ton aardappelen en 5 ton kool die wij dagelijks in Peking verbruiken moeten stuk voor stuk voldoen aan de standaard.”

Kwaliteit is volgens Lai dan ook het succes van McDonald's in China. “Kwaliteit, service en hygiëne. Daarmee zijn wij de restaurantcultuur in China ver vooruit geweest.” Lai gelooft dan ook dat het mede te danken is aan de invloed van McDonald's dat China nu beschikt over meer restaurants waar het schoon is en de bediening vriendelijk. “Waar zag je dat voor 1991 verder nog in China”, vraagt Lai. “De toenmalige norm was vies en onvriendelijk.”

Lai verwacht om die reden geen Indiase taferelen. In januari sloegen daar boeren in de Zuidindiase stad Bangalore een filiaal van concurrent Kentucky fried chicken kort en klein omdat het eten er 'onrein' zou zijn. En ook in de nationalistische opleving die momenteel in China plaatsheeft, ziet Lai geen gevaar. In een poging van de Chinese regering de adoratie van Westerse producten te temperen, hebben de staatsgecontroleerde media de afgelopen maanden herhaaldelijk pleidooi gehouden voor het kopen van Chinese producten.

“Chinezen houden van hamburgers”, zegt Lai. “Dat blijkt uit marktonderzoek dat we hebben gedaan. In 1994 kwam 55 procent van McDonald's klandizie twee tot drie keer per maand een hamburger of een patatje halen. Twee jaar daarvoor, een jaar na de opening van het eerste filiaal, gold dat slechts voor tien procent van de klanten.”

“Een hamburger is in feite een Chinees produkt”, zegt Lai zonder blikken of blozen. “In de zevende eeuw, tijdens de Tang-dynastie, werd bij banketten al brood gegeten met warm vlees ertussen. En aan het eind van de 19de eeuw, tijdens de Qing-dynastie, was keizerin-moeder Cixi er verzot op. Hamburgers horen in China, ze zijn zo Chinees als de Grote Muur.”