Liberale joden ijveren voor gelijke rechten

Bijna onhoorbaar klonk eind vorige maand het startschot voor de campagne 'Operatie Gelijke Rechten'. Plaats van handeling was de synagoge van de liberaal joodse gemeente in Amsterdam. Doel van de campagne is in internationaal verband te streven naar gelijke rechten voor alle joden in Israel. De liberaal-joodse zionistische vereniging ARZA vervult vanuit Nederland een voortrekkersrol. ARZA maakt met nog acht liberaal-joodse zionistische organisaties deel uit van de wereldorganisatie voor Progressief Joodse Zionisten.

ARZA werd eind 1979 opgericht en telt 300 leden. In de jaren tachtig lag de nadruk vooral op de verbondenheid met Israel. Die verbondenheid staat nu nog steeds buiten kijf, maar juist daarom willen liberale joden in dat land op voet van gelijkheid worden behandeld met hun orthodoxe geloofsgenoten. “Niet-orthodoxe stromingen worden gediscrimineerd en hebben geen gelijke rechten. Liberale en conservatieve rabbijnen worden niet officieel erkend. Zij kunnen geen officiële rol vervullen bij belangrijke gebeurtenissen in de levenscyclus. Dat betekent bijvoorbeeld dat duizenden joden in Israel niet kunnen trouwen en geen gezin kunnen stichten omdat hun joodse identiteit niet wordt erkend”, schrijven voorzitter M. Kleerekoper en secretaris A. Ossendrijver.

Een religieus joods pluralisme wordt in Nederland wel van staatswege erkend, maar onderling is van zo'n erkenning geen sprake omdat volgens de orthodoxie de liberale joden op joods wettelijke gronden het jodendom niet vertegenwoordigen. De afwezigheid van de wederzijdse erkenning bleek eens te meer tijdens een conferentie vorig jaar over de joodse identiteit in de volgende eeuw. Sprekers van orthodoxe en liberale huize leken bijna vreemden voor elkaar. “Maar met de samenwerking op zionistisch terrein gaat het prima”, verzekert Kleerekoper. Hij ontkent dat de combinatie joods-liberaal en zionist bijna vragen om moeilijkheden is. “Hier niet.” En de tijd is voorbij dat zionisme synoniem was voor emigratie naar Israel. “Ik vind dat iedereen die zich op de een of andere manier met Israel bezighoudt, zionistisch bezig is.”

ARZA is op een groot aantal terreinen actief in Israel. De vereniging ondersteunt bijvoorbeeld twee kibboetsim, de jeugdbeweging Tsofei Telem en twee culturele en educatieve centra. In een klein dorpje is een bibliotheek met geld van de vereniging ingericht en in het noorden van Jeruzalem wordt een nieuwe gemeente op liberaal-joodse grondslag gevestigd. “Het is van groot belang dat naast de orthodoxie nog andere mogelijkheden bestaan van religieuze beleving”, zegt R. Wurms, vice-voorzitter van de vereniging. Hij erkent dat het Israel vrij staat zelf uit te maken hoe het zijn samenleving inricht en dat een vermanende vinger vanuit de liberaal-joodse synagoge in Amsterdam makkelijk kan worden weggewuifd. “Maar het land wil wèl iets van ons. Bijvoorbeeld dat onze kinderen ernaar emigreren. Maar als mijn zoon er niet kan trouwen, wat is dat dan voor een toestand? Wij verwachten ook iets terug, de verbondenheid moet wederzijds zijn.”

Hij moet er niet aan denken maar soms welt in de gedachten van Kleerekoper een doemscenario op: dat onder druk van de orthodoxie de 'wet op de terugkeer' zo gewijzigd wordt dat alleen zij die een joodse moeder hebben de overtocht naar Israel mogen maken en er zich blijvend mogen vestigen. Hij betreurt de geringe steun voor zijn vereniging binnen de vierduizend leden omvattende liberaal joodse gemeente. “Men realiseert zich niet dat wanneer de wet op de terugkeer drastisch wordt gewijzigd, de verhoudingen tussen orthoxen en liberalen elders in de wereld zullen verslechteren. De meesten steken hun kop in het zand.” Maar ook al voelt iemand er niet voor om te emigreren, dan nog moet volgens ARZA in Israël “een situatie ontstaan waarin religieus pluralisme niet alleen mogelijk is, maar ook door de staat erkend en gesteund wordt.”

Het startschot om dat te bereiken heeft geklonken, de stemming is strijdlustig maar zicht op de overwinning is er vooralsnog niet.

    • Anneke Visser