Auto in beweging

Al staat de auto in werkelijkheid vaak in de file, fiscaal is hij voortdurend in beweging. Maar welke richting gaat het op? Daar moet nog een politiek robbertje om worden geknokt. In het toekomstige slagveld zien we zowel de Hoge Raad als actiegroepen, zowel hoogleraren als politici. Centrale figuur is staatssecretaris Vermeend (Financiën) die zijn borst kan nat maken; het tweede kabinet-Lubbers struikelde over dit onderwerp.

Iedereen is er van overtuigd: hoe minder auto's hoe beter, zodat de auto van de buurman minder vaak de weg op moet. Bij zo'n opstelling moet de overheid op eieren lopen. Nog lastiger is het dat elke succesvolle maatregel om het autogebruik terug te dringen, meteen een verlies aan bijvoorbeeld benzineaccijns oplevert. Wie een goed idee heeft maar voor dat verlies geen compensatie aangeeft, kan in het huidige zakelijke politieke klimaat beter thuis blijven. Daarom komen de meeste ideeën neer op het aandraaien van de fiscale duimschroeven bij de automobilist. Zo sla je twee vliegen in één klap: er komt meer geld binnen en het autogebruik wordt teruggedrongen. Dat laatste aanvaardt men stilzwijgend als vanzelfsprekend zodat het niemand hoeft dwars te zitten dat er geen gedegen onderzoek bestaat naar de werkelijke effecten van dergelijke lastenverhogingen. Toen de benzineaccijns een dubbeltje omhoog ging, werd de buidel getrokken voor een gedegen onderzoek naar het veronderstelde financiële debâcle bij de pomphouders in de grensstreek. Het leek zo vanzelfsprekend dat die hun zaak wel konden sluiten, totdat onderzoek slechts een gering negatief effect uitwees. Het schaarse onderzoek naar het effect van lastenverhogingen op autogebruik is niet bemoedigend. Neem als voorbeeld een verhoging van de inkomensbijtelling voor de werknemer met een zakenauto. Enkele betrokkenen reageren daar op door een goedkopere auto te nemen; velen gaan extra veel rijden om ook het extra betaalde belastinggeld 'eruit te halen'. Verhoging van de bijtelling is dan ook niet zinvol volgens een speciale 'vergroenings-werkgroep'. De bijtelling (de autokostenfictie) bedraagt nu 20 procent van de cataloguswaarde van de auto, met voor degenen die meer dan 30 kilometer van hun werk wonen een extra strafheffing van 4 procent. De Bossche belastingrechter noemt die opslag onrechtmatig. Als de Hoge Raad er ook zo over denkt, komt de autokostenfictie voor iedereen op 20 procent te liggen. D66 heeft nu al aangekondigd dat de hele fictie dan opgetrokken moet worden naar 24 procent. Waarschijnlijk komt de partij hoe dan ook uit op een zelfs nog hoger percentage in navolging van de ideeën van CDA-senator Stevens die de fictie op 28 procent wil brengen.

Bij een andere werkgroep die niet wil vergroenen maar wel wil versimpelen, leeft de gedachte om het verhogen van de fictie te combineren met het schrappen van de aftrekpost voor het op en neer reizen naar het werk: het reiskostenforfait. Een idee dat de vergroeningswerkgroep overigens op voorhand heeft verworpen omdat het totaal aantal autokilometers zo met slechts 0,5 procent wordt verminderd. In het toonaangevende weekblad Fiscaal recht heeft belastingdeskundige Van Schendel niettemin gepleit voor het afschaffen van het zijns inziens bijna niet meer uitvoerbare reiskostenforfait; hij wil de autokostenfictie op 20 procent handhaven. Aan deze varianten wordt vaak nog een of andere vorm van subsidie voor (zakelijke) reizigers met openbaar vervoer gekoppeld. Ga er maar aanstaan. Gelukkig is Vermeend niet voor een kleintje vervaard. Hij heeft onlangs mede ten behoeve van zogenaamde fiscale bambi's een uiterst complex plan ter bevordering van het fietsgebruik uitgewerkt; daarbij zijn zelfs sneeuwstormen ingecalculeerd. Dat vond iedereen erg humoristisch. De auto is evenwel een volwassen en ernstige zaak.

Intussen is het de vraag of in het oerwoud aan ideeën de werkelijkheid van alledag niet uit het oog verdwijnt. Verscheidene ondernemers geven een bonus aan de werknemers die met hun lease-auto weinig privé ritten maken. Ook boekwinst door een zuinig gebruik van de auto komt aan de werknemer ten goede. Degenen die veel en verkwistend rijden, moeten daarentegen bijbetalen. Dat is een benadering die de automobilist rechtstreeks in zijn portemonnee merkt en die hem al snel zal inspireren tot terughoudend rijgedrag. Kortom, het bedrijf vaart er wel bij, de automobilist haalt voordeel met weinig en zuinig rijden, het milieu wordt wat gespaard en de file wordt misschien korter. Dat is zo ongeveer waar iedereen in Den Haag naar streeft. Wat doet Vermeends Belastingdienst? Die belast een bonus, maar kent een aftrekpost toe over een bijbetaling. Zo staat het in de wet, bevestigde de Amsterdamse belastingrechter mr. Haas onlangs tegenover een tegensputterende automobilist. Die kon namelijk niet begrijpen dat zijn milieuvriendelijke gedrag fiscaal wordt afgestraft terwijl zijn collega die er maar op los rijdt, een aftrekpost mag incasseren. Maar goed, de man is vertegenwoordiger en geen politicus.