Kruiend ijs nog steeds onstuitbaar aan de wandel

Kruiend ijs schuift nog over de dijken van het IJsselmeer. Met het draaien van de wind is het steeds een andere oever die te kampen heeft met het ijs. Het ijs vormt een attractie voor dagjesmensen. De bewoners lopen geen gevaar.

EDAM/STAVOREN, 20 FEBR. “Ze zouden het moeten invriezen en transplanteren naar Friesland”, zegt een mevrouw op de dijk in Edam, waar bovenuit enorme bergen kruiend ijs steken. Groepjes toeschouwers vergapen zich aan de lichtblauwe ijsschotsen van het Markermeer die als gebroken betonplaten van tientallen centimeters dik tegen de dijk op liggen.

Inmiddels heeft het kruiende ijs uit eigen beweging Friesland al bereikt, doordat de wind van het oosten naar het westen draaide. De dagjesmensen volgen het ijs. “Er kwamen zelfs volle bussen met nieuwsgierigen”, zegt directeur T. Stelling van Gemeentewerken in Edam.

Op andere plaatsen in Noord-Holland en aan de Friese kust, waar afgelopen weekend het ijs ging kruien, heeft de politie de IJsselmeerdijken afgezet om te verhinderen dat mensen hun leven wagen op de ijsbergen. Een harde noordwestenwind drukte vorige week in Edam stukken ijs over de dijk, waardoor de weg erachter gestremd raakte. Hetzelfde gebeurde in Wijdenes, Etersheim en waarder, waar de schotsen zelfs tientallen meters het land in kwamen. In het Friese Makkum en Stavoren is het zover niet gekomen, omdat de wind op tijd aflandig ging waaien. Dijkgraven en beheerders van Rijkswaterstaat kunnen weinig anders doen dan afwachten. Vandaag waait er een noord-oosten wind en een woordvoerder van Rijkswaterstaat in Lelystad verwacht dat vooral bij het eiland Marken en bij Medemblik het ijs zal gaan kruien.

Door de dooi en de harde wind raken ijsschotsen op het water los en gaan dan onstuitbaar “aan de wandel”, legt M. Nieuwjaar van het Hoogheemraadschap in Edam uit. De natuurkrachten zijn volgens hem niet te keren. “De platen komen moeiteloos tegen de zwaartekracht in omhoog. Je kunt alleen puin ruimen achter de dijk. De ene dijk kan er beter tegen dan de andere. Als er een knik in de helling zit, blijft het ijs daarachter vastzitten. Bij een glad talud schuiven de platen moeiteloos omhoog.”

Volgens Nieuwjaar bestaat weet men weinig van kruiend ijs. De laatste keer dat het in deze omvang tegen de dijk op kruide, was in de Tweede Wereldoorlog. “Kruiend ijs in deze hoeveelheden is heel zeldzaam en er is nooit uitvoerig onderzoek naar gedaan”, zegt hij. “En ijs is niet te vergelijken met water, golven of hoge waterstanden. De dreiging is van een heel andere aard. De ijsbrokken, die soms honderden kilo's wegen, zijn in relatie tot het dijklichaam toch te licht om schade te kunnen aanrichten.”

Echte problemen zullen pas ontstaan bij windkracht 5 uit het west-zuidwesten en bij meer dooi. T. Lanting van het Waterschap Friesland vreest alleen de wind. “Hoe harder de wind, hoe krachtiger de beweging van de brokken. Hoe meer dooi, hoe meer losgebroken ijs er op het water drijft. Tenslotte speelt de waterdiepte een rol. Bij diep water heeft het ijs, hoe dik het ook is, vrije loop. Bij ondiepte kruit het ijs al kilometers uit de kust.”

In Edam is de schade minimaal. Slechts één losse steen uit het talud. Er zijn wat afrasteringen gesneuveld, maar dat kwam ook door die hordes mensen die kwamen kijken. En de ijsbergen kunnen gewoon wegsmelten. Opruimen van de schotsen bij Ederheim en Warder is volgens de woordvoerder van het Hoogheemraadschap “onbegonnen werk”. Mochten de schotsen toch de bebouwing gaan bedreigen, dan heeft Edam een aantal shovels achter de hand om ijs te ruimen. De steigers in de Volendamse havens zijn nog volledig intact.

De kracht van het ijs moet ook niet onderschat worden, vindt een expert van het Rijksinstituut voor zuivering van afvalwater (RIZA) in Lelystad. Op het IJsselmeer was scheepvaart vorige week niet mogelijk. Het kruiend ijs dat op het dek van een schip terecht komt, heeft de kracht het vaartuig naar de bodem te drukken. Zelfs een ijsbreker kwam er niet doorgheen. Nu varen enkele kleine konvooien weer achter drie ijsbrekers door de vaargeul Amsterdam-Lemmer.