Klucht van Herman Heijermans ontdekt

AMSTERDAM, 20 FEBR. Een onbekend toneelstuk van Herman Heijermans, niet opgenomen in diens verzamelde toneelwerk, is ontdekt door de publicist Hans Goedkoop die vandaag in Leiden is gepromoveerd op een biografie over Heijermans. Het stuk, No. 17, of: De noodlottige gelijkenis, wordt op de titelpagina aangeduid als een klucht in drie bedrijven, “vrij bewerkt” naar de Duitse toneelschrijver Carl Rössler. Heijermans schreef het onder zijn pseudoniem Samuel Falkland.

Goedkoop vond het stuk in het Theater Instituut Nederland in Amsterdam, waar het was opgeborgen onder de naam Falkland. Het bleek een naoorlogs typoscript te zijn, een gestencild exemplaar van onbekende herkomst. Heijermans schreef het in de zomer van 1919 en liet het in het daaropvolgende seizoen minstens honderd keer spelen door zijn Tooneelvereeniging. No. 17 is één van de drie Duitse kermiskluchten die hij bewerkte om de kas van zijn gezelschap te spekken, al was het maar omdat er geen auteursrechten voor werden betaald. De eerste, Robert, Bertram & Comp. uit 1914, is opgenomen in de Toneelwerken. Van de derde, Nero, blijspel van een hond en een erfenis uit 1921, was het bestaan bekend, maar de tekst is nooit teruggevonden.

No. 17 gaat over een excentrieke koning met een onbetrouwbare hofhouding, die één dag zijn positie verruilt met die van een kruier die op hem lijkt. “Het is beslist geen herontdekt meesterwerk,” zegt Goedkoop. “Het is een curiosum, waarvan het verhaal doet denken aan de komedie De wijze kater die Heijermans twee jaar eerder voltooide. Maar wel valt weer op hoe levendig de dialogen zijn.” Het stuk wordt vermeld in de Heijermans-biografie waarvan de handelseditie morgen bij de Arbeiderspers verschijnt onder de titel Geluk.