Ontslag politiechef schokt Roemenië ; Hoogste politiechef geeft strijd tegen corruptie op

Dat corruptie in Roemenië een sociaal probleem van de eerste orde is, is geen nieuws: die is al decennia een probleem. President Iliescu beschouwt de corruptie zelfs als “het ernstigste probleem van de Roemeense samenleving”, zoals hij op 31 januari nog in een vraaggesprek met de televisie zei. Corruptie, aldus Iliescu - niet voor het eerst - “vreet de sociale moraal aan en holt het vertrouwen van de burgers uit”.

Maar dat het met die corruptie zo erg zou zijn als vorige week bleek toen de chef van de Roemeense politie, generaal Ion Pitulescu, het hoofd in de schoot legde en aftrad, is toch een grote verrassing. Pitulescu wierp bij zijn aftreden de knuppel in het hoenderhok met beschuldigingen aan het adres van justitie-ambtenaren die het werk van de politie stelselmatig ondermijnen door verdachten vrij te laten. Rechters en rechtbankfunctionarissen, aldus Pitulescu, krijgen onder tafel grote bedragen toegeschoven. Het komt in Roemenië voor dat de televisiekijkers in het avondjournaal kunnen zien hoe, geheel in stijl van de thrillers nà het journaal, arrestatieteams van de politie fraudeurs en mafia-leiders inrekenen - niet wetend dat die mafiosi ten tijde van de uitzending alweer discreet op vrije voeten zijn gesteld omdat ze direct na hun aanhouding corrupte politie- en justitiefunctionarissen hebben omgekocht. Daarvoor, aldus de generaal, worden valse medische dossiers opgesteld die moeten aantonen dat arrestanten in een ziekenhuis moeten worden opgenomen - vanwaar ze zich in veiligheid brengen zonder dat er nog een haan naar kraait, want de haan is omgekocht.

Een bekend geval - door Pitulescu aangehaald - betrof zigeunerkoning Ion Titisor, die enkele jaren geleden werd ingerekend nadat hij een politieman had neergestoken, maar die op 'medische gronden' werd vrijgelaten. Laten werd hij opnieuw ingerekend, ditmaal na een roofoverval, waarna hij opnieuw, weer op grond van een medisch dossier, op vrije voeten werd gesteld. Sindsdien is Titisor vooral opgevallen door de wilde feestjes die hij met regelmaat geeft in nachtclubs in Boekarest. Berecht is hij niet. Een ander bekend geval is dat van de Syriër (maar tot Roemeen genaturaliseerde) Zaher Iskandari, alias 'De Prins', die wegens poging tot moord, smokkel en valsheid in geschrifte werd gearresteerd en weer werd vrijgelaten, op grond van een nieuw arrestatiebevel opnieuw werd gearresteerd, maar wéér werd vrijgelaten - dit tot zeven keer toe binnen één jaar, zonder dat hij voor de rechter is gebracht.

Volgens Pitulescu hebben corrupte rechters, soms geholpen door invloedrijke politici die op het geëigende moment hun invloed aanwendden en politiefunctionarissen die tegen betaling informatie hebben laten uitlekken, aldus de hoogste bazen van de Roemeense mafia en andere belangrijke criminelen op vrije voeten gesteld. “We zijn geïnfiltreerd door de mafia”, zei generaal Calin Mateescu, chef van de politie-afdeling ter bestrijding van de georganiseerde misdaad, na Pitulescu's aftreden.

Het was de eerste keer dat een hoge functionaris niet vaag bleef in zijn beschuldigingen, maar nu eens man en paard noemde, inclusief de namen van corrupte overheidsdienaren. De uitlatingen van Pitulescu - en zijn aftreden - kwamen dan ook hard aan. Premier Vacaroiu droeg zijn minister van binnenlandse zaken op een onderzoek in te stellen, president Iliescu verzocht op de hoogte te worden gebracht van de concrete redenen voor Pitulescu's aftreden en de defensiecommissie van het parlement ontbood de afgetreden politiechef omdat naar haar oordeel zijn uitlatingen “het functioneren van de politie en het ministerie van binnenlandse zaken” hadden aangetast. De voorzitter van de commissie, Radu Timofte, deed een beroep op de politiegeneraal om aan te blijven, maar Pitulescu voelde daar niets voor.

Het aftreden van Pitulescu leidde tot een golf van kwade commentaren in de media, die regelmatig klagen over corruptie zonder dat er veel aan het euvel lijkt te worden gedaan. Pitulescu's vertrek, zo werd geschreven, illustreert de omvang van het probleem: als de hoogste baas van de politie tot de conclusie komt dat hij tegen de bierkaai vecht moet het met de corruptie nog erger zijn dan menigeen vermoedt. Het blad Adevarul prees Pitulescu om “zijn gebaar van moed en eer” en concludeerde: “Iedereen weet dat het land geleidelijk is terechtgekomen in de handen van een bende mafiosi die alles controleren em met corruptie en chantage op alle niveau's zijn geïnfiltreerd.”

Corruptie was een probleem vóór de oorlog en was ook een probleem in de communistische periode toen schaarse goederen en even schaarse overheids- en niet-overheidsdiensten alleen langs slinkse wegen te verkrijgen waren. Maar het probleem is nog aanzienlijk toegenomen na de val van het socialisme: de oude, strenge wetten werden afgeschaft zonder dat er degelijke wetgeving voor in de plaats kwam, waardoor lacunes ontstonden waarop kon worden ingespeeld. Alles mocht: democratie werd een vrijbrief, een alibi - voor iedereen, van de louche zakenman met zijn miljoenendeals of de mafiabaas tot en met de bedelaar die door de kroegbaas uit diens etablissement wordt verjaagd en zich kwaad verweert met het argument dat “we nu democratie hebben” - hetgeen betekent dat hij vrij is te doen wat hem invalt.

Daarbij kwamen twee ontwikkelingen die de corruptie sterk stimuleerden: de enorme verpaupering die na 1989 inzette maakte het aannemen van steekpenningen hoogst aantrekkelijk. Hoe omvangrijk die verpaupering is, merkten de Roemenen vorige week nog eens aan de melding dat de laatste weken alleen al in Boekarest elke ochtend gemiddeld acht lichamen van 's nachts doodgevroren daklozen worden gevonden.

De tweede ontwikkeling is de uitholling van de autoriteit van de staat en het overheidsapparaat. In wezen geniet geen enkel instituut in Roemenië nog respect, met uitzondering van de orthodoxe kerk en het leger. De politie, waarvoor ten tijde van Nicolae Ceausescu nog werd gesidderd, wordt door niemand nog serieus genomen. Ze heeft simpelweg niets meer te zeggen, temeer omdat is gebleken dat alles - van simpele verkeersovertredingen tot zware misdrijven als moord, poging tot moord of miljoenenfraude - kan worden afgekocht voor relatief kleine bedragen. Pitulescu zei deze week de afgelopen paar jaar méér smeergeld aangeboden te hebben gekregen en meer dreigementen te hebben aangehoord dan in de twintig jaar daarvoor bij elkaar.

De enige die nog niet heeft gereageerd op Pitulescu's uitlatingen was de minister van justitie. Die meldde dat hij eerst officieel op de hoogte wil worden gebracht van wat Pitulescu zoal te zeggen had.