Major wankelt na woede Tories over 'Irakgate'

LONDEN, 19 FEBR. Het voortbestaan van het Britse Conservatieve kabinet is in gevaar nadat leden van de Conservatieve fractie afgelopen weekend openlijk in verzet kwamen tegen hun eigen regering.

Het Conservatieve Lagerhuislid Peter Thurnham dreigt met opstappen. Andere Tory-parlementariërs als Rupert Allason en Richard Shephard zijn hoogst ontevreden over de manier waarop de regering gereageerd heeft op het rapport-Scott, een onderzoek naar de rol van de overheid bij wapenleveranties aan Irak.

Door die rebellie dreigt de regering volgende week maandag bij het parlementair debat over het rapport een vernietigende nederlaag te lijden. Nadat de Conservatieve parlementariërs Alan Howarth en Emma Nicholson de afgelopen maanden naar de oppositie zijn overgelopen, beschikt de regering in het Lagerhuis nog maar over een meerderheid van vier stemmen. Drie opstandige Tories zijn voldoende om de balans in het nadeel van de regering te laten omslaan. In dat geval is het kabinet volledig afhankelijk van de steun van de Ulster Unionisten. Maar David Trimble, de leider van die negen mans-fractie, heeft al laten weten dat de regering op die stemmen niet automatisch kan rekenen. Trimble heeft het overheidsoptreden bij de wapenhandel met Irak herhaaldelijk meedogenloos gehekeld.

De regering had vorige week geprobeerd om de politieke schade van het Scott-rapport met een massieve publiciteitscampagne te beperken. Weliswaar constateerde het rapport dat de regering de exportregels voor Irak had versoepeld zonder het parlement daarvan in kennis te stellen. Bewindslieden hadden het Lagerhuis stelselmatig misleid. Maar volgens het rapport hadden de verantwoordelijke kabinetsleden niet te kwader trouw gehandeld. Daarom was er geen enkele reden voor het aftreden van de twee zwaarst bekritiseerde bewindslieden, William Waldegrave en Sir Nicholas Lyell, vond de regering. Het rapport had de regering juist van alle blaam gezuiverd, verklaarde Ian Lang, de minister van handel en industrie, vorige week donderdag in het Lagerhuis.

De Conservatieve parlementariër Peter Thurnham is zo verontwaardigd over deze kabinetsreactie dat hij dreigt uit de Conservatieve fractie te stappen en de parlementsperiode uit te dienen als onafhankelijk Lagerhuislid. “Al maanden maak ik mij in toenemende mate zorgen over de dalende waarden en normen die de Conservatieve Partij bij de publieke dienstverlening aan de dag legt, en over het optreden van de regering”, zei Thurnham. Hij heeft vandaag een persoonlijk onderhoud met premier Major die zal proberen hem af te brengen van zijn desertie-plan. Uit een opiniepeiling van het zondagsblad The Sunday Times blijkt dat een meerderheid van de Britse kiezers het aftreden wil van zowel Lyell (62 procent) als Waldegrave (64 procent).