Lage opkomst bij Pools referendum

KRAKOW, 19 FEBR. Het referendum dat gisteren in Polen is gehouden over privatisering van al het Poolse staatsbezit is volgens voorlopige ramingen van de opkomst niet rechtsgeldig. Ten minste 50 procent van de kiezers had zijn stem moeten uitbrengen. De definitieve uitslag wordt niet voor vanavond verwacht. Op sommige plaatsen was volgens het Poolse perbureau PAP niet meer dan 15 tot 30 procent van de kiezers naar de stembus gekomen.

In Krakow, in een stembureau in de oude wijk Nowy Swiat ten oosten van het centrum, was het gisteren bijna de hele dag rustig. De eerste uren nadat het stembureau om zes uur 's ochtends was opengegaan, kwam er helemaal niemand. Na de ochtendmis, als de Polen gewend zijn een wandeling door de stad te gaan maken, was het even druk geweest. Het spande erom of de vijftig procent zou worden gehaald. Na sluiting van de stembus, 's avonds om tien uur, bleek dat men daarvoor zeven stemmen (van de ruim 2800) te kort kwam.

Het referendum was in juni vorig jaar uitgeschreven door de toenmalige president Lech Walesa, vlak voordat hij in de verkiezingen werd verslagen door zijn tegenkandidaat Aleksander Kwasniewski van de ex-communistische SLD. Walesa wilde met het referendum voorkomen dat de ingezette privatisering zou worden vertraagd. Hij stelde voor ook strategische bedrijven in de olie-industrie, de banken en verzekeringsmaatschappijen, de mijnbouw en de staalindustrie te privatiseren. Dat zou moeten gebeuren met een systeem van waardecoupons voor iedere Poolse staatsburger. Over een aantal jaren zouden die kunnen worden verzilverd of gebruikt voor investeringen.

De SLD noemde het referendum een verkiezingsstunt en was er fel tegen. Maar omdat het afblazen van het referendum onmogelijk was, werd besloten een aantal vragen eraan toe te voegen.

De uitslag is nog niet definitief, maar het ziet er niet naar uit dat de helft van de stemgerechtigden, nodig om het referendum geldig te verklaren, is komen opdagen.

Pagina 10: Vragen maken referendum ingewikkeld

De SLD had een aantal vragen aan het referendum van Walensa toegevoegd over bekostiging van pensioenen en arbeidsongeschiktheidsfondsen uit de opbrengst van de privatisering. Ook was een vraag toegevoegd over het lopende maar veel kleinschaliger privatiseringsproject, waaraan tot nu toe ongeveer 500 middelgrote bedrijven deelnemen (de vraag luidde of dat aantal vergroot zou moeten worden). Door al die vragen was het referendum voor veel kiezers buitengewoon ingewikkeld geworden. Niemand wist precies wat een 'ja' voor privatisering betekende.

In Nowy Swiat is de uitslag zelf een klinkende overwinning voor Walensa en de vakbond Solidariteit. Slechts 24 van de 1425 kiezers was hier tegen grootscheepse privatisering. Ook op de andere vragen stemde een meerheid volgens de adviezen van Solidariteit - dat wil zeggen 'nee' tegen uitbreiding van de kleinschalige privatisering.

Maar dat viel te verwachten. Solidariteit is de enige organisatie die zich in de afgelopen maanden heeft ingezet voor het referendum. Op vrijdag en zaterdag reden ze de hele dag met een verkiezingstram door de stad. Ook als de vereiste opkomst niet zal worden gehaald veronderstelt de voorzitter van Solidariteit, Marian Krzaklewski, dat de uitslag bindend zal zijn voor alle politieke leiders.

    • Paul Luttikhuis