Kasparov te sterk voor schaakmachine

AMSTERDAM, 19 FEBR. Zelfs de weerman van CNN bemoeide zich er mee, door te zeggen dat de schaakcomputer Deep Blue volgens hem een kastje was waarin Bobby Fischer verstopt zat. In de Jay Leno show werd een video vertoond waarin een Kasparov-dubbelganger een kan water over een computer uitgoot, die vervolgens ontplofte. Het was werkelijk een groot succes, de match in Philadelphia tussen Deep Blue en Kasparov. Meer publieke belangstelling dan voor de laatste wereldkampioenschapsmatch. Voor de Internetpagina's waar de match rechtstreeks te volgen was, werden door IBM voortdurend nieuwe toegangspoorten geopend, maar zelfs daarna was er door de enorme drukte nauwelijks toegang toe te krijgen.

Kasparov won vrijdag en zaterdag de laatste twee partijen en daardoor ook de match, met 4-2. Hij kreeg 400.000 dollar, het team van Deep Blue 100.000 dollar. Iedereen was tevreden na afloop. Kasparov had zich vorige week in de raarste bochten gewrongen om de wereld er van te doordringen hoe sterk Deep Blue was. Soms lijkt Deep Blue's spel op dat van Fischer, zei hij, misschien geïnspireerd door de weerman van CNN. Nog nooit had hij zich zo moeten inspannen, zelfs tegen Karpov niet. Het is moordend, ik ga er bijna aan onderdoor, klaagde hij na de vierde partij. Zo kon hij zich zaterdag op de persconferentie presenteren als iemand die een halfgod had overwonnen.

De verzorgers van Deep Blue waren ook in een uitstekend humeur. Hun machine had verloren, maar met minder groot verschil dan door de meeste schakers en computerexperts verwacht was. Kasparov had een partij verloren en de match was tot het einde spannend geweest. En het meest tevreden zal hun firma IBM zijn. IBM maakt uitstekende spullen, maar heeft voor vele computergebruikers een verkeerd imago: dat van ouwe opa, degelijk maar niet helemaal bij de tijd. Nu was IBM een week lang in de hele wereld in het nieuws als de maker van een geavanceerde supercomputer, die presteerde wat nog nooit door een machine was gepresteerd.

Toch onderscheidde Deep Blue zich in deze match niet erg van de andere schaakcomputers. Ze zijn allemaal heel wisselvallig. Sommige partijgedeeltes behandelen ze zo sterk dat zelfs de beste mensen het gevoel hebben dat ze tegen een hogere macht spelen. Maar vaak ook spelen ze op een manier waarvoor een gemiddelde clubspeler zich zou schamen. Als een mens tegen een computer schaakt is het minder belangrijk om zelf brillant te spelen, dan om de computer in stellingen te dwingen die hem niet liggen. Niet dat daar een simpel recept voor is, maar Kasparov probeerde het in de eerste vijf partijen ook helemaal niet. Hij speelde zoals hij tegen een mens zou doen, in strijd met alle ervaringswijsheid die in de loop der jaren in de partijen tussen mens en computer is opgedaan.

Hoezeer hij Deep Blue als een mens beschouwde, bleek uit zijn remiseaanbod in de vijfde partij. Hij stond in een saaie stelling iets beter, maar zag geen reëel winstplan. Maar dat hoeft ook helemaal niet. De mannen van Deep Blue wezen, uiterst ridderlijk, het remiseaanbod af en binnen vier zetten manoevreerde Deep Blue zich geheel zonder dwang of noodzaak in een verloren stelling, op een manier waar een mens helemaal niet op zou zijn gekomen. In de laatste partij deed Kasparov het zoals het moet: een strategische strijd zonder directe tactische schermutselingen. Deep Blue, van zijn gevaarlijkste wapens beroofd, speelde als een deerniswekkende beginneling.

Op de persconferentie na afloop trok Kasparov weer alle registers open. “Voor het eerst in de geschiedenis van de mensheid... Een dienst bewezen aan het schaken en aan het het menselijk ras... Begin van een nieuw tijdperk...Het belangrijkste moment in zijn leven, slechts te vergelijken met zijn overwinning op Karpov in 1985...“

De Association for Computing Machinery, die deze match had georganiseerd, kondigde een revanchematch aan. Kasparov zei dat hij er zich op zou voorbereiden zoals hij nog nooit gedaan had. Iemand vroeg welke schaker de interessantste tegenstander voor hem was. Alsof hij zich aan menselijke tegenstand al geheel had ontheven antwoordde Kasparov: de volgende versie van Deep Blue. Wie de laatste partij van deze match naspeelt, beseft dat dit volstrekte flauwekul is. Onder regie van IBM en Kasparov is wereldwijd in duizenden berichten en artikelen de indruk gewekt dat een schaakcomputer tegenwoordig zo sterk kan zijn, dat alleen Kasparov er nog tegenop kan. Hier heeft de waarheid weinig kans meer.

Commentator ter plekke Yasser Seirawan deed in het hol van de leeuw een dappere poging door op te merken dat er ongeveer zestig mensen in de wereld zijn die een match van Deep Blue zouden winnen, en dat hij zelf de uitdaging graag aan zou nemen. Een moeilijk dilemma voor IBM. De wetenschapsmensen die Deep Blue ontwikkeld hebben, weten heel goed dat hun machine in zijn huidige vorm af en toe zal verliezen van heel gewone meesters of zelfs van hoofdklassers, en ze zouden dat uit wetenschappelijke nieuwsgierigheid waarschijnlijk graag testen. De afdeling public relations ziet waarschijnlijk liever dat er weinig ruchtbaarheid aan wordt gegeven.