Holbrooke krijgt partijen in Bosnië weer op één spoor

ROME, 19 FEBR. De dreigende verzanding van het vredesakkoord voor Bosnië lijkt te zijn voorkomen nu Bosnië, Servië en Kroatië in het crisisberaad met de contactgroep afgelopen weekeinde in Rome overeenstemming hebben bereikt over een aantal knelpunten.

Een direct resultaat had de hervatting moeten zijn, vandaag op een Amerikaans schip in de Adriatische Zee, van het militair overleg tussen de vredesmacht IFOR en de Bosnische partijen. De Bosnische Serviërs meldden zich vanmiddag echter niet voor dat overleg, hoewel ze gisteren beloofden een eind te maken aan hun boycot van elk contact met IFOR.

In Rome zijn gisteren ook de afspraken in het akkoord van Dayton over de hereniging van Sarajevo en Mostar bevestigd. Morgen al moet de hereniging van Mostar haar beslag krijgen. Bovendien zijn de regels voor het aanhouden van oorlogsmisdadigers gepreciseerd en is de Bosnische Serviërs een spoedige opheffing van de internationale sancties in het vooruitzicht gesteld.

“Als we niet snel in beweging waren gekomen, zouden de problemen zijn ontaard in een crisis”, zei gisteren de Amerikaanse onderhandelaar Richard Holbrooke op een afsluitende persconferentie. “In Rome hebben we een crisis voorkomen door de hobbels in de weg te effenen en misschien zelfs te verwijderen.”

De presidenten Izetbegovic van Bosnië, Milosevic van Servië en Tudjman van Kroatië waren door Holbrooke min of meer op rapport geroepen. Aan de ronde tafel op het Italiaanse ministerie van Buitenlandse Zaken zat het drietal tegenover Holbrooke, NAVO-generaal Joulwan en vredescoördinator Carl Bildt. “Wij kunnen hulp aanbieden van de kant van de internationale gemeenschap, maar uiteindelijk is het uw land, uw vrede, uw toekomst”, zei Bildt in zijn openingsverklaring. De drie presidenten ontbraken na afloop op de persconferentie.

Mostar, dat door de Bosnische Kroaten al twee jaar lang verdeeld wordt gehouden, was het tijdrovendste probleem. Wegens de moeizame gesprekken hierover begon de persconferentie met ruim drieëneenhalf uur vertraging. Holbrooke zei dat het bijna tot een breuk was gekomen. De Kroaten hebben uiteindelijk ingestemd met volledige bewegingsvrijheid in heel de stad en met een gemeenschappelijke politiemacht van moslims en Kroaten.

Pagina 5: Bosnische Serviërs staken boycot Ifor

Een tweede knelpunt was het onderzoek naar oorlogsmisdaden. Holbrooke zei dat hiervoor nieuwe gedragsregels zijn opgesteld. “Het is niet de bedoeling dat mensen willekeurig worden opgepakt, op basis van (het vermoeden) dat zij later interessant zijn voor iemand,” zei hij. Arrestaties zijn alleen toelaatbaar op basis van een tevoren uitgevaardigd internationaal arrestatiebevel. Servische deelnemers aan het crisisberaad zeiden dat hiermee de recente arrestatie van twee officieren van het Bosnisch-Servische leger als onrechtmatig wordt beschouwd, maar ook dat nu in principe de arrestatie van hun opperbevelhebber Mladic en politiek leider Karadzic mogelijk wordt.

De Amerikanen waren geïrriteerd over het gemak waarmee deze twee, die voorkomen op de lijst oorlogsmisdadigers van het VN-tribunaal voor oorlogsmisdaden in Den Haag, zich konden bewegen in het door Serviërs gecontroleerde deel van Bosnië.

De afspraken over de hereniging van Sarajevo zijn herbevestigd. Een verzoek van moslimzijde om de voor 20 maart geplande overdacht van de Servische wijken te vervroegen, is afgewezen. Milosevic en de Bosnisch-Servische 'premier' Rajko Kasagic, de enige Bosnisch-Servische leider in Rome, zeiden dat de Serviërs die uit Sarajevo blijven vluchten, daarvoor geen reden hebben.

De Bosnische Serviërs hebben in Rome ingestemd met de hervatting van de contacten met de vredesmacht IFOR. Zij hadden deze verbroken na de arrestatie en overbrenging naar Den Haag van de twee officieren die worden verdacht van oorlogsmisdaden. “Hiervoor is niets in ruil gegeven,” zei Holbrooke. “Ze hebben dit zelf gedaan.”

Afgesproken is verder dat NAVO-commandanten in Bosnië aan het eind van de week een balans opmaken. Als blijkt dat de Bosnische Serviërs zich aan de afspraken van het vredesakkoord houden, zal worden overwogen de economische sancties op te heffen die de VN in 1992 hebben afgekondigd tegen de Serviërs, inclusief de 'Servische Republiek' in Bosnië. Holbrooke onderstreepte dat de sancties kunnen worden hersteld als de Serviërs daarna weer de afspraken schenden.

Op instigatie van Holbrooke zal er een directe telefoonlijn worden aangelegd tussen de presidenten van Bosnië en Servië, voor snel overleg in geval van eventuele acute crises. In de hoop dat meer contact ook tot meer samenwerking leidt, is verder afsproken dat Izetbegovic en Milosevic geregeld zullen overleggen, waarschijnlijk iedere maand.

De NAVO heeft dit weekeinde laten weten dat de drie strijdende partijen nog zeker dertig zware wapens hebben in de gedemilitariseerde zone in Bosnië. Ze heeft de partijen opgeroepen die wapens te verwijderen op straffe van hun vernietiging.

In de Servische wijken van Sarajevo is zaterdag een massale exodus van Bosnisch-Servische inwoners begonnen. Honderden mensen pakten hun bezittingen bijeen en namen de wijk in de verwachting dat de wijken mogelijk deze week al worden overgedragen aan de Bosnische regering. Ze waren tot het vertrek opgeroepen door Aleksa Buha, de 'minister van buitenlandse zaken' van de 'Servische Republiek' in Bosnië, die had gezegd dat “de internationale gemeenschap de veiligheid van de Serviërs niet kan garanderen”. (Reuter, AP)

    • Marc Leijendekker