Bankroet van de VN

DE VERENIGDE NATIES zijn door hun geld heen. Als niet spoedig een oplossing wordt gevonden voor de financiële problemen van de volkerenorganisatie, gaat de deur dicht. Dat zou niet alleen jammer zijn, het is ook riskant. Met alle bezwaren die kleven aan de VN als bureaucratie, de organisatie heeft een onmiskenbare, onmisbare rol in de internationale betrekkingen te spelen.

Anders dan overheden mogen de VN geen geld lenen op de kapitaalmarkten en ze beschikken evenmin over de bevoegdheid om geld te 3rukken. Permanente begrotingstekorten of inflatoire financiering zijn dus uitgesloten en de lopende uitgaven moeten worden gedekt door de contributies van de lidstaten. Daar zit het probleem. De betalingsachterstanden bedroegen eind vorig jaar 2,3 miljard dollar, waarvan de Verenigde Staten ruim de helft, 1,2 miljard dollar, verschuldigd zijn. Rusland, de op één na grootste schuldenaar aan de VN, heeft beloofd zijn achterstanden te zullen wegwerken.

Met creatief boekhouden, waarbij onder meer de begroting voor vredestaken werd aangesproken om de lopende uitgaven van het secretariaat te betalen, hebben de VN de boel vorig jaar draaiend gehouden, maar het einde van de improvisaties is bereikt. Voor dit jaar dreigt een tekort van 400 miljoen dollar. Vorige week zijn op het hoofdkwartier in New York bevriezing van de salarissen, afslanking van het personeelsbestand en gedwongen ontslagen aangekondigd. Zelfs dat is wellicht onvoldoende, en misschien moet het VN-hoofdkantoor binnenkort een tijdje dicht, net zoals in de afgelopen maanden de Amerikaanse federale overheid, omdat er geen geld is voor de salarissen.

DE GROTE LIDSTATEN hebben lange tijd afwisselend weinig belangstelling getoond voor de VN en deze gebruikt als instrument voor hun nationale belangen. Het gevolg van de eerste houding is geweest dat de VN konden uitgroeien tot een overbezette bureaucratie waarvan de ambtelijke samenstelling bepaald werd op grond van nationale quota, terwijl anderzijds de VN werden ingezet voor steeds meer vredesoperaties in gebieden waar de lidstaten niet zelfstandig wilden of konden opereren. Niet alleen de inzet van de blauwhelmen in Bosnië, maar ook de militaire interventie onder Amerikaanse leiding in de Golfoorlog was gebaseerd op een mandaat van de VN-veiligheidsraad.

Hervorming van het VN-secretariaat is op zichzelf een nuttige bezigheid, net zoals de bezinning op een aantal VN-activiteiten. De Amerikanen proberen deze hervormingen af te dwingen door geen contributie te betalen. Daar komt bij dat in het Republikeinse Congres de afkeer van alles wat met de Verenigde Naties, vredesoperaties onder VN-vlag en in het algemeen met multilateralisme te maken heeft, groot is. Ook andere internationale organisaties staan voor bezuinigingen en inkrimpende activiteiten omdat de VS hun bijdrage beperken. Onder het motto van eerlijke lastenverdeling zijn andere rijke donorlanden vooralsnog niet bereid op te draaien voor het Amerikaanse wanbetalersgedrag.

TWEE VERSCHILLENDE zaken spelen nu door elkaar. De eerste is de financiële nood, de tweede de hervorming van de VN. De Verenigde Staten zetten de overleving van de VN en van de vredesoperaties op het spel door zelfs geen uitzicht op betaling van hun achterstanden te bieden, terwijl evenmin duidelijk is welke hervormingen doorgevoerd moeten worden om de VS zover te krijgen dat ze weer betalen. Onduidelijk is ook of de VS bereid zijn met een lagere contributie genoegen te nemen, als dat een evenredige vermindering van het Amerikaanse aandeel in de VN met zich mee zou brengen.

De Verenigde Naties moeten beginnen een hervormingsplan te formuleren en daarvoor de financiële steun van de VS en andere donorlanden zien te krijgen. Tenzij het Congres in Washington er op aanstuurt dat de Verenigde Naties eind dit jaar gesloten worden wegens faillissement, kan dat de redding van de volkerenorganisatie betekenen. De wereld heeft een goed functionerende VN hard nodig.