Ziekte door sport - werkgever betaalt

Het afblazen van de Elfstedentocht was jammer voor schaatsliefhebbers, maar goed nieuws voor Nederlandse werkgevers. Van de 16.000 Nederlanders die de tocht hadden mogen maken, zouden er zeker een paar honderd de dag daarna niet op het werk verschenen zijn wegens gezwikte enkels, gebroken armen of overbelaste spieren. Omdat voor deze zieke werknemers het salaris gewoon doorloopt, komen de kosten van hun sportieve prestaties in ieder geval deels voor rekening voor de werkgevers.

Anders dan in veel Europese landen wordt in de Nederlandse Ziektewet geen onderscheid gemaakt tussen werknemers die ziek worden als gevolg van hun bezigheden voor het bedrijf en werknemers die hun ziekte buiten werktijd oplopen. Ook wanneer de Ziektewet per 1 maart wordt afgeschaft, komt daar in geen verandering. Werkgevers zijn vanaf dat moment verplicht (op grond van de WULBZ, de Wet tot uitbreiding van de loondoorbetalingsplicht bij ziekte) om al hun zieke personeelsleden gedurende 52 weken 70 procent van het loon door te betalen. Zwangere of pas bevallen werknemers behouden een Ziektewet-uitkering. Tijdelijke krachten krijgen hun loon alleen doorbetaald voor de duur van hun dienstbetrekking; na afloop vallen zij automatisch terug in de Ziektewet.

Werkgevers kunnen in sommige gevallen wel onder de loondoorbetalingsplicht uitkomen, bijvoorbeeld wanneer in de CAO is afgesproken dat werknemers de eerste twee ziektedagen voor eigen rekening nemen. Ook wanneer de zieke werknemer zijn eigen genezing belemmert (omdat hij bijvoorbeeld de adviezen van de arts niet opvolgt) mag de werkgever het loon in eigen zak houden. Werknemers zijn bovendien verplicht om passend werk te aanvaarden: een vrachtwagenchauffeur die zijn enkel heeft verstuikt en door de werkgever administratief werk krijgt aangeboden, mag niet zonder goede reden weigeren.

Een laatste ontsnappingsclausule voor werkgevers zit in de bepaling dat een werknemer die zichzelf met opzet ziek heeft gemaakt geen recht heeft op doorbetaling van het loon. Volgens het ministerie van Sociale Zaken zal deze bepaling echter vrijwel nooit toegepast mogen worden. Wie tijdens de Elfstedentocht in een valpartij een hersenschudding oploopt, heeft er weliswaar zelf voor gekozen om mee te schaatsen, maar hij mag daarvoor niet via zijn loonstrook 'gestraft' worden. Ook kan de werkgever het zijn personeel formeel niet verbieden om aan zo'n tocht mee te doen, omdat hij het risico van valpartijen te hoog acht. De werknemer doet mee om te schaatsen, niet om zichzelf opzettelijk letsel toe te brengen.

Wanneer een werkgever weigert loon door te betalen, kan de werknemer naar de kantonrechter stappen. Hangt de stopzetting samen met het feit dat de baas vindt dat de werknemer weer gezond is, dan moet er eerst bij de bedrijfsvereniging een second opinion aangevraagd worden. Als de werknemer dan beter wordt verklaard en toch thuis blijft, kan hij wegens werkweigering op staande voet ontslagen worden.

Financieel zal de afschaffing van de Ziektewet aan de meeste werknemers vrijwel ongemerkt voorbijgaan, al verandert de samenstelling van de loonstrook wel als gevolg van de privatisering. De inhouding voor de Ziektewet-premie (maximaal 1 procent voor werknemers) verdwijnt vanaf 1 maart. Het uiteindelijke salaris valt hierdoor niet hoger uit, omdat de overhevelingstoeslag (het bedrag dat werkgevers overmaken als bijdrage in de werknemersverzekeringen) sinds 1 januari al verlaagd is. Werkgevers die ervoor kiezen om het risico van de loondoorbetaling bij een particuliere verzekeraar onder te brengen, mogen de premies niet doorberekenen aan het personeel.

Hoewel het tumult rond de voorstellen van de werkgevers in de metaalsector anders doet vermoeden, zullen ook de uitkeringen bij ziekte vooralsnog weinig veranderen als gevolg van de nieuwe wet. In vrijwel alle CAO's en ondernemingsregelingen is afgesproken dat de werkgever bij ziekte 100 procent van het loon doorbetaalt; het wegvallen van de Ziektewet doet daar niets aan af. Daarmee is niet gezegd dat in deze situatie geen verandering komt: veel werkgevers zouden graag zien dat hun personeel via wachtdagen of een (tijdelijk) lagere uitkering geprikkeld wordt om zich niet ziek te melden. Zulke maatregelen kunnen echter pas doorgevoerd worden als met vakbonden of de ondernemingsraad overeenstemming is bereikt.

    • Marcella Breedeveld