Schandaal in Jaen

Luis Rentero, de baas van het jaarlijkse toernooi in Linares, heeft een goed hart, maar hij lijkt soms een bullebak. Hij geeft boetes aan zijn spelers als ze te vlug remise spelen. Af en toe werpt hij zich in een hysterische woedeaanval en dreigt hij met zijn toernooien te stoppen. Meestal worden de conflicten snel gesust. De spelers laten niet alles over hun kant gaan, maar ze weten waar ze aan toe zijn. Ze kennen de vreemde trekjes van Rentero en ze zijn vrij om zijn uitnodigingen in de prullebak te gooien. Ze komen toch. Rentero is een oprecht schaakliefhebber die veel geld uitgeeft om iedere keer het mooiste toernooi van het jaar te houden.

Bij een match om het wereldkampioenschap zijn de spelers niet vrij om af te zeggen als ze de organisator een beetje te excentriek vinden. Aan de andere kant is de organisator ook niet een absoluut dictator die de regels kan veranderen zoals het hem goed dunkt. De wedstrijd is niet zijn persoonlijk eigendom, hij moet zich aan de regels van de wereldschaakbond houden.

Bij de match tussen Xie Jun en Zsuzsa Polgar heeft Rentero dat verschil uit het oog verloren. Nadat de tweede en de derde partij remise waren geworden, schreef hij de speelsters een brief op de manier zoals hij dat in zijn privé-toernooi gewend is. Nog wat krasser zelfs. Hij beschuldigde Xie Jun en Zsuzsa Polgar ervan dat ze als toeristen naar Jaen waren gekomen. Hij schreef dat hij ze voor straf per persoon 25.000 dollar van het prijzengeld afpakte. Hij stelde ze voor de keus: voortaan echt schaken of ophoepelen uit Jaen.

De volgende dag schreef Zsuzsa Polgar een woedende brief terug. Nog nooit was ze zo tot in het diepst van haar hart gekrenkt, schreef ze. In de geschiedenis van het schaken was er geen precedent te vinden voor een zo beledigende handelwijze van een organisator. Ze wees Rentero op het verschil tussen een privé-toernooi en een match om het wereldkampioenschap. Ze wees op de emotionele en psychologische schade die ze had ondervonden van Rentero's brief. Ze zei dat ze zelf wel uit zou maken wat de beste manier was om te proberen een match om het wereldkampioenschap te winnen. Ze eiste openbare excuses. Volkomen terecht natuurlijk.

Xie Jun reageerde niet. Maar emotioneel en psychologisch leek ze zwaarder beschadigd dan Zsuzsa Polgar. Ze stond een punt voor. Na ontvangst van de dreigbrief haalde ze uit de volgende vijf partijen slechts een half punt. De match was beslist. Als er geen wonder zou gebeuren was Xie Jun haar wereldkampioenschap kwijt.

Het zou niet zo vreemd zijn als ze dieper geschokt was dan Zsuzsa Polgar. Een boete van 25.000 dollar klinkt voor een Chinese waarschijnlijk dreigender dan voor Zsuzsa Polgar. Maar dat is niet het belangrijkste. Zsuzsa Polgar kent de internationale schaakwereld veel beter. Ze is vaak in Spanje geweest. Ze weet wat voor vlees ze met Rentero in de kuip heeft. Voor Xie Jun is Europa een vreemd land. Stel je voor dat het omgekeerd zou zijn. Een match in Mongolië, betaald door een rijk stamhoofd. Na twee remises ontploft de nomadenhoofdman van woede. Zijn landgenoten proberen de zaak te sussen en zeggen dat hij een ruwe bolster met een blanke pit is. Vergeefs. Voor de westerse schaakster is deze heetgebakerde Mongool onberekenbaar. Straks wil hij haar nog uit gekrenkte trots tot voer voor de kamelen vermalen, wie weet wat de gebruiken zijn in zo'n ver en vreemd land. Ze zou niet al te brutaal zijn tegenover de organisatie. Ze zou nog wel goed proberen te schaken, maar het zou niet meer lukken, omdat ze diep in haar hart zo snel mogelijk thuis zou willen zijn. En als ze op die manier haar wereldkampioenschap kwijt was geraakt, zou haar bond zeker zeggen dat de match nooit in Mongolië gespeeld had mogen worden, en eisen dat de uitslag ongeldig zou worden verklaard, wegens uniek wangedrag van de organisatoren. Zsuzsa Polgar kan er natuurlijk niets aan doen, maar het is droevig dat het zo gelopen is.

Vorige week heb ik laten zien hoe Xie Jun de vierde en de vijfde partij verloor. De zesde werd remise. In de volgende twee partijen werd de match beslist.

Wit Zsuzsa Polgar-zwart Xie Jun, zevende partij.

1. e2-e4 e7-e5 2. Pg1-f3 Pb8-c6 3. d2-d4 e5xd4 4. Pf3xd4 Lf8-c5 5. Pd4xc6 Dd8-f6 6. Dd1-d2 d7xc6 7. Pb1-c3 Lc8-e6 8. Pc3-a4 Lc5-d6 In de derde en vijfde partij deed ze 8...Td8 9. Ld3 Ld4 9. Dd2-e3 Pg8-h6 10. h2-h3 0-0 11. Lf1-e2 Tf8-e8 12. Pa4-c3 Df6-e5 Het begin van een aanvalsactie die tenslotte faalt. 13. f2-f4 De5-a5 14. Lc1-d2 Ld6-b4 15. a2-a3 Ph6-f5

Dit stukoffer ziet er inderdaad veelbelovend uit, maar zwart heeft iets over het hoofd gezien. 16. e4xf5 Le6-c4 17. De3-d4 Lb4xc3 Na 17...Lxe2 zou niet 18. Pxe2 Da6 komen, maar simpel 18. Dxb4 en zwart heeft geen goed aftrekschaak. 18. Ld2xc3 Te8xe2+ 19. Ke1-f1 Waarschijnlijk had zwart niet gezien dat wit ook nu onbezorgd in het aftrekschaak kan gaan staan. Na 19. Kd1 zou 19...Dd5 kunnen volgen, met goed spel voor zwart. Maar nu kan dit niet en er dreigt 20. Dxg7 mat, 20. Lxa5 en 20. Dxc4. Zwart moet afwikkelen naar een verloren eindspel. 19...Da5xc3 20. b2xc3 Te2-e4+ 21. Kf1-f2 Te4xd4 22. c3xd4 en met een volle kwaliteit meer won wit het eindspel.

Toen stond Xie Jun twee punten achter. Als ze een partij zou winnen zou ze nog steeds volop meedoen. In de volgende partij kreeg ze de kans.

Wit Xie Jun-zwart Zsuzsa Polgar, achtste partij.

Hier kon wit met 21. Lc5 bij goede stand een pion winnen. In plaats daarvan begint ze een wilde speculatieve koningsaanval, waar ze een hele toren voor offert. 21. Ld3-c4 Lc6-d7 22. Te5-g5 Ld7-e6 23. Lc4-d3 Pe7-c6 24. Lb4-d2 h6xg5 25. Dh5-h7+ Kg8-f8 26. f4xg5 Df6-e5 27. Ld2-f4 De5-d5 28. Ld3-e4 Le6-f5 Niet gezegd dat 28...Dd7 slecht was, maar met dit tegenoffer neemt zwart het initiatief over. Het best had wit nu met 29. Dh8+ Ke7 30. Dxe8+ op remise kunnen spelen. 29. Le4xf5 Te8-e2 30. Lf5-h3 d4-d3 Bedoeling: 31. Dh8+ Ke7 32. Dxa8 Dd4+ 33. Kh1 Dxf4. 31. c2-c3 Pc6-e7 32. Dh7-h8+ Pe7-g8 33. g5-g6 f7-f6 34. b2-b4 Dd5-d8 35. Lh3-g4 Te2-e4 36. Dh8-h5 Dd8-e7 37. Lf4-d2 Ta8-d8 38. Lg4-f3 Te4-e5 39. Dh5-g4 De7-d7 40. Dg4-c4 b7-b5 41. Dc4-b3 Dd7-e6 42. Db3xe6 Te5xe6 Weer een kwaliteit meer in het eindspel, maar hier is de winst veel moeilijker dan in de vorige partij. 43. h2-h4 Pg8-e7 44. h4-h5 Pe7-d5 45. Lf3-g4 Te6-e4 46. Lg4-f3 Te4-e5 47. h5-h6 g7xh6 48. Ld2xh6+ Kf8-e7 49. Tf1-c1 Pd5-e3 50. Tc1-e1 Pe3-c4 51. Te1-d1 Pc4-b2 52. Td1-b1 Pb2-a4 53. Kg1-f1 d3-d2 54. Tb1-d1 Te5-g5 55. Lh6xg5 f6xg5 56. g6-g7 Ke7-f7 57. Kf1-g1 Pa4xc3 58. Td1-f1 Kf7xg7 59. Lf3-d1 Td8-e8 60. Kg1-f2 Te8-f8+ Wit gaf op.