EXPLOSIE VAN POLITIEK EN VOETBAL

Jos Staatsen riep hel en verdoemenis over zich af toen hij vorige week bekendmaakte dat de voetbalbond met een aantal bedrijven een sportkanaal gaat opzetten. “Wij hebben primair geredeneerd in het belang van het betaalde voetbal.”

De voorzitter sectie Betaald Voetbal van de Koninklijke Nederlandse Voetbalbond (KNVB) voelt zich gemangeld. “Mijn vrouw zegt wel eens dat ik naïef ben”, zegt Staatsen (53). “Kennelijk heeft ze gelijk, want anders zou ik niet zo teleurgesteld zijn.” De intuïtieve verontwaardiging die meteen na het bekend worden van de megadeal over de verkoop van de tv-rechten voor voetbalbeelden de kop opstak schrijft hij toe aan conservatisme. “Ik denk dat we met ons concept de gevestigde orde van de media en de politiek aantasten. Voeg daar dan nog bij dat het over voetbal gaat en je hebt een bijzonder explosief mengsel. Neem nou Enneüs Heerma, de fractievoorzitter van het CDA in de Tweede Kamer. Die spreekt vlammende taal over al het schandelijks dat nu gebeurt. Het publieke bestel is volgens hem een groot goed, dat we moeten behouden. En wij tasten dat aan. Kijk hoe André van der Louw reageert. Die heeft zelfs het woord misleidend in de mond genomen. Hij is helemaal in het defensief.”

De NOS noemt hij “niet-zakelijk en niet-creatief”. Dat de commercie nu ineens doordringt in de media lacht hij weg. “Die afkalving van het publieke bestel is al jaren aan de gang. Hoeveel heibel is er niet geweest toen RTL ontstond en Veronica commercieel ging! Het is vals om te zeggen dat wij het publieke bestel nu ten gronde zouden richten. Ook de huidige publieke omroepen zijn al lang aan het glijden. Een zuiver publiek bestel bestaat niet meer. Het Nederlands elftal is een keer in de talkshow van Ivo Niehe geweest. Daar hebben wij toen geld voor moeten betalen. Toen ik dat hoorde ben ik zo kwaad geworden. Ik heb gezegd: 'Dat doen we dus nooit meer'. Mijne heren, over publiek bestel gesproken! Kun je je voorstellen hoe huichelachtig ik al die verhalen vind? Ik wil best rekening houden met dat publieke bestel, maar ik ben er niet verantwoordelijk voor. En zeker niet voor het voortbestaan van dat bestel.”

Jos Staatsen, directeur van het Amsterdamse managementbureau De Boer & Croon Groep (BCG), noemt zich “zelfstandig ondernemer”. “Ik weet wat een uur praten met jullie mij kost.” Hij doorspekt zijn taal met managementtermen.

“Staatsen definieert de regels van het spel anders, hij is een entrepreneur”, zegt voorzitter Jos Zandhuis van KPMG Management Consulting. Maar zelfs deze organisatie-adviseur zet grote vraagtekens bij het belang van 10 procent dat de KNVB in de nieuwe sportzender heeft genomen. Het leidt tot belangenverstrengeling en doet het vermoeden rijzen dat de megadeal van de KNVB met het mediaconcern Endemol een zorgvuldig beraamde coup is. Staatsen erkent dat je vraagtekens kunt zetten bij het belang van 10 procent dat de KNVB in de commerciële zender heeft genomen. “Maar er zitten voor ons ook voordelen aan”, zegt hij. “We delen mee in de winst en kunnen het beleid mee bepalen.” Lachend: “Zorgen dat ze er geen sex-zender van maken.” Erg overtuigend klinkt het niet. Dat vindt Staatsen kennelijk zelf ook, want hij laat er meteen op volgen: “We kunnen ons belang zo weer verkopen. Er hebben zich al heel veel gegadigden aangemeld.”

Staatsen reageert verontwaardigd als hem voor de voeten wordt geworpen dat hij onder een hoedje zoud hebben gespeeld met Endemol. “Ik heb John de Mol en Ruud Hendriks van Endemol vóór zaterdag 10 februari nooit gesproken.” Zijn belangen zijn helder, vindt hij. “Wij hebben primair geredeneerd in het belang van het betaalde voetbal. Daar zijn wij voor verantwoordelijk.” En wat dat betreft heeft de KNVB in het verleden nogal met zich laten sollen, vindt de man die sinds drie jaar zelf voorzitter van de profsectie van deze organisatie is. Staatsen: “,Het vorige bestuur, onder leiding van oud-staatssecretaris Martin van Rooijen, heeft zich volgens velen in het pak laten naaien. Kijk eens naar het verschil tussen lopende tv-contracten en de aanbieding van de strategische alliantie rond de NOS: 27 miljoen gulden versus 115 miljoen gulden per jaar. Dat is gigantisch. Dat kan toch niet kloppen?! Er moet toch iemand van KNVB-zijde een vergissing hebben begaan, terwijl iemand aan de andere kant fors aan de KNVB heeft verdiend.”

Dat de NOS nu door de KNVB als oud vuil aan de kant wordt gezet, betwist Staatsen. De procedure is volgens hem loepzuiver. Staatsen: “Anderhalf jaar geleden heeft de KNVB de eerste voorbereidingen getroffen voor de uiteindelijke afronding van de verkoop van de voetbalrechten. Eerst moesten we ons intern oriënteren, we hadden de kennis niet in huis. Wat is ons produkt en wat is het waard? Dan ga je praten met de huidige partners; de NOS en RTL.”

Er werd een stuurgroep met KNVB-bestuurders gevormd, die het veld ging verkennen. De stuurgroep maakte het bidbook, dat op 20 november 1995 aan alle geïnteresseerde partijen werd verstrekt. Staatsen: “Op 15 december zijn toen de eerste tien tot vijftien aanbiedingen gedaan. Het meest vergaande voorstel was dat van een sportzender, zij het dat dit nog een wat andere vorm had dan nu is gepresenteerd.” Vervolgens werden voorstellen vergelijkbaar gemaakt. Staatsen: “Het grootste verschil bleek te zitten in de produktiekosten, die waren soms door partijen 30 procent te hoog opgegeven. Om betere biedingen te krijgen hebben we alle partijen gevraagd een nieuw bod te doen. Deze tweede ronde eindigde op 15 januari.” Uiteindelijk bleven drie serieuze partijen over: het sportkanaal, Arcade en de strategische alliantie van de NOS, HMG en Filmnet. “Er is gevraagd aan de partijen om op 22 januari een eindbod te doen, waarbij alle varianten bespreekbaar waren. Mind my words. Een eindbod. Vervolgens ga je de zaak toetsen. Externe accountants hebben de haalbaarheid onderzocht. We zijn echt niet over één nacht ijs gegaan. Op 5 februari heeft de stuurgroep zijn conclusies getrokken en vier dagen later heeft het KNVB-bestuur een beslissing genomen. Op zaterdag 10 februari was de algemene vergadering van de clubs en spelers er uit.”

Het nieuws sloeg in als een bom. Een consortium bestaande uit Endemol, Philips, de ING-Groep, de investeringsmaatsschappij De Hoge Noot van Willem van Kooten, Nuon Telekabel en een Stichting Kabelbelangen krijgt voor 1,04 miljard de rechten verworven. Wat vooral veel kwaad bloed zet is dat de KNVB ook een aandeel van 10 procent in de nieuwe sportzender heeft. De bond heeft dubbelspel gespeeld, zo luidde het verwijt. “Niks daarvan”, zegt Staatsen. “Wij kregen die aandelen aangeboden. Het was onderdeel van de prijs. We zouden 1,04 miljard krijgen plus aandelen. Dat is niet ongebruikelijk bij dit soort deals. Zo'n consortium wil ons committeren.”

Van belangenverstrengeling wil Staatsen niets weten. Ook niet wanneer het gaat om de keuze van de huisbank van de KNVB door het consortium. “Nee, dat is allemaal zo flauw. We hadden een bank nodig. Nou, zeg ik: dan gaan we praten met onze hoofdsponsor, de ING-Groep.” Philips-topman Jan Timmer, eveneens belanghebbend, eiste gisteren na de presentatie van de jaarcijfers van zijn concern dat de journalistieke onafhankelijkheid van de nieuwe sportzender zou worden gegarandeerd. Volgens Staatsen is dat nooit een punt geweest. “Vanaf de eerste dag zal een redactiestatuut gelden, iets wat de NOS in veertig jaar nog niet gelukt is. Kijk maar wat ze nu doen en wat journalistieke onafhankelijkheid dan waard is.”

Europees commissaris Van Miert wil toetsen of de sportzender niet in strijd is met de Wet op de Economische Mededinging. Staatsen zegt zich al van te voren te hebben ingedekt. “We hebben specialisten op het gebied van Europese economische medediging ingeschakeld en een constructie gekozen die de toets kan doorstaan.”

Een ander struikelblok kunnen de kabelmaatschappijen zijn. “Van de kant van het consortium is contact gezocht met een aantal grote kabelmaatschappijen en pas op het allerlaatste moment is hun vereniging van kabelexploitanten, de Vecai, ingelicht. Je zou kunnen zeggen dat dat niet zo verstandig is geweest. Maar met alle kabelmaatschappijen van te voren contact opnemen is onmogelijk, dat zijn er ongeveer 175. De onderhandelingen zijn gaande. De kabelmaatschappijen staan voor de keuze: meedoen of niet. Het is gemeen als er krantenkoppen verschijnen met 'KNVB vraagt twee gulden per maand'. Wij brengen niets in rekening dat doen eventueel de kabelmaatschappijen.”

Staatsen kent de politiek als zijn broekzak. Jarenlang was hij ambtenaar bij het ministerie van Binnenlandse Zaken, daarna was de PvdA'er burgemeester van Groningen. Maar als iets hem is tegengevallen, dan waren het de reacties van diverse politici, onder wie prominenten als Wim Kok, staatssecretaris Aad Nuis en onderwijsminister Jo Ritzen. “Goedkoop populisme”, noemt Staatsen het. “De meeste politici plengen krokedillentranen waar je niet goed van wordt. Ik waande me af en toe in de voormalige Sovjet-Unie: hogere lonen, lagere prijzen.De enige verstandige woorden waren die van Van Middelkoop van het GPV. Die zei dat nu allerlei politici voetbal belangrijk vinden om in de gunst van de kiezers te komen. Hij noemde dat gevlei van het volk. Zo is het”.

Staatsen had maandag nog een onderhoud met de staatssecretarissen Terpstra (sport) en Nuis (media). “We moeten aan de ene kant rekening houden met het publiek bestel en aan de andere kant zouden we andere sporten wegdrukken. De combinatie van die twee is met wat te veel van het goede.” Nuis en premier Kok stelden maandag allebei dat de voetbaluitzendingen het Nederlandse volk geen cent mogen kosten. Staatsen denkt dat premier Kok dat zei zonder de feiten te kennen. De volgende dag is Staatsen naar zijn partijgenoot gegaan. “Ik heb een heel plezierig gesprek met hem gehad. Ik was al blij dat er eindelijk iemand naar mij wilde luisteren. Ik denk dat Wim Kok nu heel goed weet hoe de zaak in elkaar steekt. Ik had hem dat eigenlijk al veel eerder willen vertellen, maar dat bericht heeft hem niet bereikt. Laat maar, dat is mijn kleine frustratie.”

Staatsen pakt een krant. “Ik begrijp niet dat de politiek zich hier zo druk over maakt”, zegt hij. “Er zijn zoveel problemen in Nederland. Neem nou die verpleeghuizen, waar de eigen bijdrage wordt verhoogd van ruim tweehonderd naar drieduizend gulden per maand. Mijn hemel. Laten ze zich daarop storten!”

Eén nacht heeft hij zelfs helemaal niet geslapen, was afgelopen maandag. Is het dat hem allemaal wel waard? “Ach”, zegt Staatsen. “Ik vind het de moeite waard omdat ik de zaak de moeite waard vind. Ik moet zeggen: als je door zo'n stortbui van hele gemene kritiek heen moet, dan is dat wel heavy. Maar ik beschouw het als een test voor mijn uithoudingsvermogen. En ik ben ervan overtuigd dat deze stortbui ophoudt. Ik ben er van overtuigd dat de KNVB sectie Betaald Voetbal als baanbreker zal worden beschouwd van vernieuwing, het op een andere, professionelere manier omgaan met sport.”

Waar doet hij het voor, vragen we nog eens. De oud-burgemeester van Groningen, pathetisch: “Het beeld dat ik heb van een willekeurige zondagmiddag in Groningen. Je ziet stoeten mensen naar het stadion lopen. Dat vind ik zo'n trouwhartig beeld. Dat zijn de mensen voor wie ik het doe.”

    • Koen Greven
    • Frank van Empel