Va banque in Rusland

DE REDDER van het moederland heeft zich gisteren in Jekaterinburg gepresenteerd. Boris Jeltsin stelt zich niet zozeer kandidaat voor het presidentschap van Rusland omwille van zijn hervormingsprogramma maar om een 'burgeroorlog' te voorkomen. Dat is een weinig aanlokkelijk perspectief voor de verkiezingscampagne die nu op gang komt. Want als er een resultaat is van het vijfjarige staatsmanschap van Jeltsin, dan is het wel dat hij de 'burgeroorlog' die volgens hem nu dreigt zelf heeft gestimuleerd.

Die burgeroorlog lijkt in weinig op het klassieke beeld dat het begrip, dat in Rusland sinds de oktober-revolutie een zwaar-emotionele lading heeft, pleegt op te roepen. Behalve in Tsjetsjenië, waar Jeltsin gisteren om symbolische redenen het presidentiële paleis in Grozny heeft laten opblazen, is er in Rusland van oorlog geen sprake. Maar in de vijf jaar dat Jeltsin de scepter zwaait is de maatschappelijke chaos wel hand-over-hand toegenomen.

De bestuurlijke structuur in de Russische Federatie is openlijk gecorrumpeerd. Het machtsapparaat is onder Jeltsins leiding verworden tot een machine die zich alleen nog via steekpenningen laat smeren. Van een juridische basis voor de vooral in het Westen bejubelde hervormingen is nog geen spoor te bekennen. Dat alles ontneemt meer en meer het zicht op de positieve resultaten van vijf jaar Jeltsin die, eerlijk is eerlijk, de Sovjet-Unie zonder bloedvergieten heeft weten te ontmantelen en als eerste een vrije markt heeft geïntroduceerd die zo dynamisch is dat de gewone burger er duizelig van wordt.

dtmBIJ DE PRESIDENTSVERKIEZINGEN in juni zal daarvan de rekening worden opgemaakt. Twee parlementsverkiezingen (in 1993 en 1995) hebben Jeltsin stukje bij beetje duidelijk gemaakt dat de kiezers deze chaos niet meer aankunnen, althans zich daaraan niet meer willen aanpassen. Jeltsin heeft daarop gereageerd door zich successievelijk te ontdoen van alle medestanders uit 1991, het jaar waarin hij als democratisch boegbeeld door het leven ging. Zijn politieke koers is nu onversneden nationalistisch en autoritair.

De vraag rijst of de president zich met deze radicale draai niet ongeloofwaardig heeft gemaakt in eigen land. Waarom zou je als Russische kiezer op een pas-bekeerde kandidaat stemmen als je ook kunt kiezen voor een voortreffelijk organisator als de nimmer-bekeerde nationaal-communist Gennadi Zjoeganov? Die laatste hoeft immers zijn wankelmoedig gedrag van de afgelopen jaren niet uit te leggen, die heeft altijd al gezegd wat Jeltsin nu ook zegt.

Dat betekent overigens niet dat Jeltsin bij voorbaat kansloos is. De zittende president heeft zich tot nu toe steeds laten kennen als een duikelaar die eigenlijk alleen in crisis-tijd glorieert. Bovendien wordt hij tegenwoordig louter omringd door hele en halve militairen, zoals zijn lijfwacht generaal Aleksandr Korzjakov, voor wie het behoud van de macht een absoluut doel is. Maar of die entourage die macht langs democratische weg in eigen hand wil houden, is twijfelachtig. De dreiging dat er een burgeroorlog op til is, illustreert dat ze in hun propaganda ver durven gaan.

Verkiezingen die onder zo'n gesternte moeten worden gehouden, voorspellen weinig goeds voor het democratische klimaat in Rusland. Hoe het daarmee gesteld is, zal uiteindelijk eind juni blijken, als de eerste ronde voor het presidentschap is gehouden, als die nog geen winnaar heeft opgeleverd en als de tweede ronde nog gehouden zou moeten worden.