Prudentie in Amerika

NOGAL TELEURGESTELD verliet een groepje Amerikanen van Oosteuropese afstamming deze week het Witte Huis.

President Clinton had hun weliswaar verzekerd dat hij de uitbreidingsplannen van de NAVO steunde, maar er aan toegevoegd dat de voorbereidingen de nodige voorzichtigheid vereisten. De directeur van het Amerikaans-Poolse Congres, Jan Nowak, verweet onlangs de regering dat zij de uitbreidingsplannen in de bureaulades had opgeborgen met het oog op de aanstaande presidentsverkiezingen in de Russische Federatie.

En inderdaad, de Amerikaanse regering klampt zich op het oog nog vast aan Jeltsin als was zij een drenkeling in een woelige zee en de Russische leider voorbijdrijvend drijfhout.

Dit beeld herinnert aan de relatie tussen de regering-Bush en Gorbatsjov vlak voor diens ondergang. Van alle zijden werd de toenmalige Amerikaanse president aangemoedigd alvast voelhorens uit te steken naar een alternatief, genaamd Jeltsin. Maar de Amerikanen gaat een dergelijke spagaat tussen de zittende macht en een alternatief moeilijk af. Waar zij dat probeerden, bijvoorbeeld in Iran in de nadagen van de sjah, werd het een mislukking. Of de opkomende machthebbers zijn vijandig (de ayatollahs), of zij menen Washington nodig te hebben en dan lijkt een vroegtijdige overstap overbodig.

HET AANTREDEN van Jeltsin was een voorbeeld van het laatste. Inmiddels doet zich in de verhouding tot Amerika al een verharding voor. De Amerikaanse diplomatie neemt als gevolg daarvan een voorschot op verschillende varianten.

Een aanwijzing daarvoor was begin deze week de toonzetting van de eerste ontmoeting van minister Christopher met zijn nieuwe Russische ambtgenoot, Primakov, wiens aanstelling algemeen wordt gezien als een concessie van Jeltsin aan zijn tegenstanders.

Christopher heeft er alles aan gedaan tijdens het overleg in Helsinki (lieu de mémoire van de eerste dooi tussen de VS en de Sovjet-Unie) de onderlinge betrekkingen niet te laten verstoren door eventuele hypotheken. Gestreefd wordt, zo kwamen beide bewindslieden overeen, naar een zakelijke relatie waarin ondanks de ernstige meningsverschillen die er zijn een 'confrontatie', een 'crisis', een terugkeer naar de Koude Oorlog zal worden vermeden. (Een van die ernstige meningsverschillen is de voorgenomen uitbreiding van de NAVO naar het oosten.) Christopher sprak na afloop zelfs van “een goede start van toekomstige betrekkingen”. Primakov hamerde van zijn kant op het bekende Russische aambeeld van de 'gelijkstelling' tussen beide mogendheden.

De persoon van Primakov biedt de Amerikanen de gelegenheid in gesprek te blijven met Jeltsin en tegelijkertijd signalen uit te wisselen met 'het alternatief'. Voorop staat dat de Amerikaanse regering in gesprek wil blijven met Rusland, wie daar ook straks aan de leiding zal zijn. Voorzichtigheid heeft de nadruk, zoals Clinton zei. Tenslotte is het ook in Amerika verkiezingsjaar. Wat dat voor de NAVO betekent, moet worden afgewacht.