Het economisch amusement van John Kenneth Galbraith

AMSTERDAM, 16 FEBR. John Kenneth Galbraith sprak een gehoor van bewonderaars toe met het gemak van de professor die de grote economische gebeurtenissen van deze eeuw heeft becommentarieerd en van de cabaretier die de uitwerking van zijn mild-ironische zinnen kent. “Een college geven is een autoritaire bezigheid en de vragen na afloop zijn slechts bedoeld als element voor een beetje democratie”, zei hij. Toen had de 87-jarige econoom, oud-hoogleraar van Harvard, adviseur van opeenvolgende Amerikaanse regeringen en schrijver van zo'n dertig boeken, er anderhalf uur onderhoudend economisch amusement op zitten.

Galbraith sprak gisteravond op uitnodiging van het John Adams Instituut in een bomvolle aula van de Universiteit van Amsterdam ter gelegenheid van de verschijning van de Nederlandse vertaling van zijn boek Wereldeconomie in deze eeuw, verslag van een ooggetuige. Hij werkt aan een nieuw boek over de vrolijke kant van zijn leven als econoom, dat later dit jaar uitkomt.

De bijeenkomst was een eerbetoon aan de Amerikaans-Canadese econoom die als geen ander in de na-oorlogse periode de economie heeft gepopulariseerd. Twee meter lang, nog altijd kaarsrecht, enigzins doof, op de hoogte van de actualiteit gaf hij een monumentale presentatie. “Ik ben naar Nederland gekomen om de discussie in Amerika over de flat tax (het voorstel van de Republikeinse presidentskandidaat Forbes voor vervanging van de progressieve inkomstenbelasting door één belastingtarief voor iedereen) te ontlopen”, zei hij. “Je moet ruimte geven aan een zekere hoeveelheid stompzinnigheid in de economische discussie en de flat tax behoort zeker tot dat terrein.” Galbraith is voorstander van oplopende belastingtarieven omdat “het moderne marktsysteem de inkomens op een uiterst willekeurige en ongelijke manier verdeelt.”

Sociale bewogenheid, vertrouwen in de verzorgingsstaat en de overtuiging dat domheid onuitroeibaar is, kenmerken het geloof van Galbraith. Met graagte praat hij over de rol die stompzinnigheid speelt in de loop van de geschiedenis. “We zoeken altijd naar redelijke verklaringen, maar al te vaak hebben mentale blunders die balanceren op de rand van krankzinnigheid de economische geschiedenis bepaald. Nederland was daarin trouwens een pionier met de tulpenmanie van de zeventiende eeuw”, zei hij. Deze lijn van waanzinnige speculatie trok hij in één adem door naar de spaarbankencrisis in de Verenigde Staten in de jaren tachtig en naar de Dow Jones-index van 5.600 punten op dit moment.

Galbraith's economische opvattingen zijn in sterke mate gekleurd door zijn actieve betrokkenheid bij het Amerikaanse economische beleid sinds de jaren dertig. Hij maakte zich zorgen over de hardnekkige werkloosheid en zei dat die afgezet moet worden tegen het streven naar prijsstabiliteit. “Er is een veel grotere bezorgdheid over inflatie dan over werkloosheid. Hoewel ik besef dat je niet 'een beetje zwanger' kunt zijn, is een klein beetje inflatie te verkiezen boven de vernietigende sociale effecten van chronische werkloosheid.”

Even werd Galbraith persoonlijk. “Dit is de eerste keer dat ik naar Nederland kom zonder het genoegen te hebben van een gesprek met mijn vriend Jan Tinbergen. Het doet me verdriet dat ik deze grote econoom niet meer kan ontmoeten.”

    • Roel Janssen